(DNVU) - Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Kế hoạch triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035.

Theo Kế hoạch, ngay trong năm 2026, Bộ sẽ xây dựng thí điểm Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, trước mắt áp dụng với quả sầu riêng, một trong những mặt hàng xuất khẩu tỷ USD của Việt Nam. Từ ngày 1/7/2026, hệ thống sẽ được đánh giá, hoàn thiện và triển khai đối với hầu hết các nông sản quan trọng làm thực phẩm, bảo đảm cung cấp đầy đủ thông tin tối thiểu về nông hộ, vùng sản xuất, quá trình sản xuất - thu hoạch và cho phép truy xuất thông qua mã QR.

Bên cạnh đó, Bộ sẽ ban hành chuẩn dữ liệu truy xuất nguồn gốc thống nhất trên phạm vi toàn quốc; thí điểm nhật ký vùng trồng, nhật ký canh tác, kiểm soát đầu vào; từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách và hạ tầng kỹ thuật nhằm bảo đảm hệ thống vận hành ổn định, an toàn và hiệu quả.

Giai đoạn 2027-2030, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản sẽ được nâng cấp, hoàn thiện toàn diện, cho phép ghi nhận và quản lý thông tin xuyên suốt các khâu từ sản xuất, thu mua, sơ chế, đóng gói, vận chuyển đến phân phối. Dữ liệu truy xuất được kết nối, đồng bộ với Cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia và các cơ sở dữ liệu liên quan, hình thành một hệ thống liên thông hoàn chỉnh phục vụ quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ảnh: Minh hoạ

Trên nền dữ liệu chuẩn hóa, ngành nông nghiệp sẽ từng bước triển khai các công cụ phân tích, giám sát, cảnh báo sớm; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm và theo dõi thị trường. Đồng thời, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội về truy xuất nguồn gốc gắn với an toàn thực phẩm cũng được đẩy mạnh, hướng tới thay đổi căn bản thói quen sản xuất và tiêu dùng.

Đến năm 2035, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu hoàn thiện toàn diện Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, cập nhật đầy đủ tất cả sản phẩm, hàng hóa nông sản và vật tư nông nghiệp thuộc phạm vi quản lý; hình thành chuỗi truy xuất nguồn gốc khép kín, minh bạch, kết nối thông suốt với các hệ thống của địa phương và cơ sở dữ liệu quốc gia khác. 

Ảnh: Minh hoạ

Việc lựa chọn sầu riêng làm mặt hàng thí điểm truy xuất nguồn gốc không phải ngẫu nhiên. Chỉ trong 11 tháng năm 2025, Trung Quốc đã chi gần 7,2 tỷ USD để nhập khẩu sầu riêng, trong đó Thái Lan và Việt Nam là hai nguồn cung chủ lực, chi phối gần như toàn bộ thị trường. Thái Lan vẫn là nhà cung cấp lớn nhất, song thị phần đã giảm xuống còn 50,39%. Ngược lại, nhập khẩu sầu riêng từ Việt Nam tăng mạnh, chiếm 49,33% tổng lượng nhập khẩu, mức cao nhất từ trước đến nay.

Cùng với việc ra mắt Hệ thống truy xuất nông sản Việt Nam, thí điểm trên quả sầu riêng, Bộ đã ban hành Kế hoạch triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 sẽ mở rộng cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực nông nghiệp cùng tham gia, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao niềm tin xã hội đối với chất lượng và nguồn gốc nông sản Việt Nam.

Như vậy, việc truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà đang trở thành “giấy thông hành” để nông sản Việt Nam bước vào các sân chơi lớn. Trong khi các nước nhập khẩu ngày càng siết chặt kiểm soát dư lượng, an toàn thực phẩm và minh bạch thông tin, bất kỳ vi phạm nào cũng có thể dẫn tới nguy cơ áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến toàn ngành.

Cho nên,kế hoạch truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu trước mắt của thị trường, mà còn hướng tới xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu và ứng dụng số dựa trên truy xuất nguồn gốc. 

Ông Nguyễn Hồng Quang - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm Econuti - Ảnh: Quỳnh Lâm

Ở góc nhìn của doanh nghiệp sản xuất - chế biến, kinh doanh nông sản, ông Nguyễn Hồng Quang - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm Econuti, cho rằng, việc sớm nắm bắt xu hướng tiêu dùng xanh và phát triển bền vững không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế, mà còn mở ra dư địa tăng trưởng lớn cho xuất khẩu nông sản Việt Nam, đặc biệt tại những thị trường yêu cầu cao như Úc.

Theo ông Nguyễn Hồng Quang, đây cũng là thời cơ quan trọng để ngành nông nghiệp thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trong dài hạn.

“Việc hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc cần được xem là bước đi chiến lược, giúp nông sản Việt Nam khẳng định vị thế, chinh phục thị trường quốc tế bằng chất lượng, tính minh bạch và uy tín...”, ông Nguyễn Hồng Quang nhấn mạnh.