(DNVU) - Theo thông tin từ Báo Công Thương, tính đến hết tháng 5/2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã đối mặt với 87 vụ điều tra phòng vệ thương mại từ các nước thành viên Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Trong đó, ASEAN là khu vực khởi xướng điều tra nhiều nhất với 59 vụ việc, chiếm 68% tổng số vụ việc trong khối RCEP.

RCEP hiện là hiệp định thương mại tự do có quy mô lớn nhất thế giới, bao phủ khoảng 30% GDP toàn cầu, gần 30% dân số thế giới và khoảng 30% thương mại toàn cầu. Đối với Việt Nam, hiệp định không chỉ mở rộng thị trường mà còn góp phần hài hòa các quy định về xuất xứ, thủ tục hải quan, tạo thuận lợi thương mại, thương mại điện tử, dịch vụ, đầu tư và hợp tác kinh tế - kỹ thuật.

Sau hơn 4 năm thực thi, thương mại giữa Việt Nam và các nước RCEP tiếp tục tăng trưởng mạnh. Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại giữa Việt Nam với các nước thành viên đạt gần 503 tỷ USD; trong đó, xuất khẩu đạt khoảng 171 tỷ USD, tăng hơn 30% so với thời điểm hiệp định có hiệu lực năm 2022.

Cùng với cơ hội là áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Theo thống kê của Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), trong 87 vụ điều tra từ các nước RCEP, riêng ASEAN chiếm 59 vụ, gồm Indonesia 19 vụ, Philippines 18 vụ, Malaysia 12 vụ và Thái Lan 10 vụ.

Các mặt hàng bị điều tra chủ yếu là thép, vải sợi, xi măng, gạch ốp lát, gạo, nhựa và giấy. Đối với thị trường Úc, nước này đã khởi xướng 21 vụ điều tra đối với hàng hóa Việt Nam, tập trung vào các sản phẩm như thép, kim loại (nhôm, đồng), hóa chất, vật liệu xây dựng và thực phẩm chế biến.

Theo Báo Công Thương, từ Thái Lan, ông Lưu Hữu Phúc - Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Thái Lan cho biết, 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Thái Lan đạt 10,9 tỷ USD, tăng 26% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 4,7 tỷ USD, tăng 37%; nhập khẩu đạt 6,2 tỷ USD, tăng 19%.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực sang Thái Lan gồm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng; điện thoại và linh kiện; phương tiện vận tải và phụ tùng; hóa chất; sản phẩm từ sắt...

Đến hết tháng 5/2026, Thái Lan đang áp dụng 7 vụ việc phòng vệ thương mại và các biện pháp chống bán phá giá đối với hàng hóa xuất khẩu có xuất xứ từ Việt Nam.

Thương hiệu gạo Việt không chỉ dựa trên chất lượng mà còn trên tính bền vững môi trường - Ảnh Thái Vinh Long

Trong khi đó, ông Lê Phú Cường - Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Philippines cho biết, gạo tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam sang Philippines, đạt khoảng 2,76 triệu tấn trong năm 2025 và tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những tháng đầu năm 2026. Philippines hiện là thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, chiếm hơn 44% tổng lượng gạo xuất khẩu.

Theo thống kê, 2 tháng đầu năm 2026, gạo Việt Nam chiếm 87% tổng lượng gạo nhập khẩu của Philippines. Đến tháng 4/2026, Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) đã khởi xướng điều tra sơ bộ biện pháp tự vệ đối với sản phẩm gạo nhập khẩu.

Các sản phẩm thuộc diện điều tra gồm gạo nhập khẩu, gạo chưa xay xát, gạo đã bóc vỏ (gạo nâu), gạo xay một phần, gạo xay hoàn toàn hoặc gạo vỡ thuộc Chương 1006 của AHTN, gồm các mã 1006.10; 1006.20; 1006.30 và 1006.40. Thời kỳ điều tra được xác định từ năm 2020 đến tháng 8/2025.

Theo ông Lê Phú Cường, đây là lần thứ hai gạo Việt Nam bị điều tra tự vệ tại Philippines. Trong lần điều tra trước, nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hiệp hội, Cục Phòng vệ thương mại cùng hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, vụ việc đã được chấm dứt, cho thấy khả năng kháng kiện thành công nếu các bên tham gia tích cực.

Đánh giá về xu hướng thời gian tới, ông Lưu Hữu Phúc cho rằng các hàng rào kỹ thuật và biện pháp phòng vệ thương mại tại Thái Lan sẽ tiếp tục được duy trì, thậm chí gia tăng. Đồng thời, các yêu cầu về sản phẩm xanh và chứng nhận phát triển bền vững sẽ chuyển dần từ khuyến khích sang bắt buộc. Doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường và khai thác hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới.

Ông Lê Phú Cường cũng khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động "phòng từ sớm, từ xa", thường xuyên theo dõi các cảnh báo từ Cục Phòng vệ thương mại, hiệp hội ngành hàng và cơ quan chức năng để có thời gian chuẩn bị phương án ứng phó trước khi các nước chính thức khởi xướng điều tra.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị, kế toán - kiểm toán, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và tuân thủ các quy định của pháp luật quốc tế; đồng thời chủ động tận dụng sự hỗ trợ của hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài trong việc cung cấp thông tin, tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật và phối hợp với cơ quan điều tra khi cần thiết.

Theo Báo Công Thương