(DNVU) – Liên tiếp cập nhật các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật, nhiều thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Úc, New Zealand và Mỹ đang gia tăng các hàng rào kỹ thuật đối với hàng hóa nhập khẩu. Diễn biến này đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải chủ động thích ứng để duy trì năng lực cạnh tranh và hạn chế rủi ro trong hoạt động xuất khẩu.

Theo Văn phòng SPS Việt Nam, từ ngày 16- 30-6-2026, hệ thống SPS của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ghi nhận 34 thông báo mới, gồm 21 dự thảo lấy ý kiến và 13 thông báo chính thức có hiệu lực. Nội dung chủ yếu tập trung vào việc siết chặt các quy định về an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tăng cường truy xuất nguồn gốc đối với hàng hóa nhập khẩu.

Trong số này, EU là thị trường có nhiều thay đổi đáng chú ý khi công bố hai dự thảo sửa đổi liên quan đến mức dư lượng tối đa (MRL) của thuốc bảo vệ thực vật và các biện pháp kiểm dịch thực vật.

Theo dự thảo sửa đổi Quy định (EC) số 396/2005, EU dự kiến điều chỉnh mức dư lượng tối đa đối với 8 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật gồm azocyclotin, chlorfenapyr, cyhexatin, dicofol, endosulfan, fenarimol, fenpropathrin và profenofos. Phần lớn các mức dư lượng sẽ được hạ xuống ngưỡng giới hạn định lượng do những hoạt chất này không còn được EU phê duyệt sử dụng.

Quy định mới dự kiến ảnh hưởng đến nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như rau quả, trái cây, chè, cà phê, gia vị, ngũ cốc, hạt có dầu, thịt và các sản phẩm có nguồn gốc động vật. Riêng đối với hoạt chất profenofos, EU vẫn duy trì mức dư lượng tạm thời đối với một số loại thảo mộc và hoa ăn được, nhưng đồng thời đề xuất giảm mạnh ngưỡng dư lượng đối với xoài, cà chua, hạt bông cùng nhiều nông sản khác.

Song song đó, EU cũng cập nhật các quy định về kiểm dịch thực vật nhằm ngăn chặn nguy cơ xâm nhập của các sinh vật gây hại mới, đồng thời điều chỉnh danh mục hàng hóa và yêu cầu kiểm dịch áp dụng đối với hàng nhập khẩu.

Mô hình trồng mít ở TP. Đồng Nai

Trong khi đó, Nhật Bản là quốc gia ban hành nhiều quy định có hiệu lực nhất trong đợt này với 7 văn bản mới. Nội dung tập trung sửa đổi mức dư lượng tối đa đối với 6 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật gồm Esprocarb, Ethaboxam, Mandipropamid, Picarbutrazox, Polyoxorim-zinc và Trifloxystrobin.

Các quy định áp dụng đối với nhiều nhóm sản phẩm như rau, củ, quả, ngũ cốc, hạt có dầu, gia vị, cà phê, mật ong và sản phẩm chăn nuôi. Một số mức dư lượng mới đã được áp dụng từ cuối năm 2025, trong khi các mức giảm sẽ có hiệu lực từ cuối năm 2026. Đối với những mặt hàng chưa có quy định riêng, Nhật Bản tiếp tục duy trì mức giới hạn chung 0,01 ppm.

Ngoài ra, Nhật Bản cũng đồng thời sửa đổi các quy định về kiểm dịch thực vật, cập nhật danh mục sinh vật gây hại kiểm dịch, danh mục thực vật cấm nhập khẩu và các yêu cầu kiểm dịch bắt buộc đối với từng nhóm hàng.

Tại Úc, cơ quan chức năng cũng công bố dự thảo sửa đổi tiêu chuẩn thực phẩm liên quan đến mức dư lượng tối đa của 13 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật và thuốc thú y. Các điều chỉnh gồm bổ sung, tăng hoặc giảm mức dư lượng đối với nhiều loại nông sản như đậu tương, hạt cải dầu, nho, nho khô, hạt bông, xà lách, vải, mãng cầu cùng một số sản phẩm chăn nuôi.

Theo bà Nguyễn Thị Mai Thảo - Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Việt Nam tại Úc (VBAA), Chủ tịch Phoenix International Trading Co., Ltd (Việt Nam) và Lotus VN Pty Ltd (Úc), việc nhiều thị trường liên tục cập nhật các quy định SPS cho thấy xu hướng gia tăng các hàng rào kỹ thuật trong thương mại nông sản và thực phẩm.

Bà Mai Thảo cho rằng doanh nghiệp xuất khẩu cần thường xuyên theo dõi các thông báo SPS, chủ động rà soát quy trình sản xuất, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định, tăng cường truy xuất nguồn gốc và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ kiểm dịch để đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường nhập khẩu.

Cũng theo bà, để thành công trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp cần có chiến lược dài hạn, nội lực vững vàng và trước hết phải xây dựng chất lượng sản phẩm ngay từ thị trường trong nước. Chất lượng, tính minh bạch và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ là "tấm hộ chiếu" giúp hàng Việt nâng cao vị thế tại Úc cũng như trên thị trường toàn cầu. Nếu không kịp thời cập nhật các tiêu chuẩn mới, doanh nghiệp có nguy cơ bị cảnh báo, trả hàng hoặc tạm dừng nhập khẩu, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và năng lực cạnh tranh.

Bên cạnh đó, New Zealand công bố ba dự thảo mới liên quan đến dư lượng hóa chất nông nghiệp và tiêu chuẩn nhập khẩu đối với vi sinh vật, sản phẩm sinh học, thực phẩm và mỹ phẩm có nguồn gốc động vật. Các quy định cũng bổ sung yêu cầu đối với một số sản phẩm mới như gia cầm nuôi cấy tế bào và các chế phẩm sinh học.

Trong khi đó, Mỹ thông báo Cơ quan Bảo vệ môi trường (EPA) đang xem xét hồ sơ đề nghị thiết lập mức dư lượng tối đa đối với hoạt chất sulfoxaflor trên hạt dẻ cười ở mức 0,5 ppm.

Theo ông Nguyễn Viết Vị - Ủy viên Ban Chấp hành Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Phước Thiện, làn sóng gia tăng các biện pháp SPS tại nhiều thị trường nhập khẩu đang buộc doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải chuyển mạnh tư duy từ "đáp ứng đơn hàng" sang "đáp ứng tiêu chuẩn". Đây vừa là áp lực, vừa là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững hơn.

Ông cho rằng khi đáp ứng được các tiêu chuẩn SPS khắt khe, hàng hóa Việt Nam không chỉ mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường mà còn nâng cao giá trị thương hiệu, cải thiện giá bán và tạo dựng niềm tin lâu dài với các đối tác quốc tế. Doanh nghiệp cũng cần chú trọng duy trì tính ổn định về chất lượng sản phẩm,  yếu tố ngày càng đóng vai trò quyết định trong chuỗi cung ứng toàn cầu.