(DNVU) - Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trở thành yêu cầu cấp bách. Nhưng chi phí logistics và các chi phí lưu thông hàng hóa đang nổi lên như một trong những "điểm nghẽn" lớn.

Đó là nhận định của ông Nguyễn Ngọc Hòa - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), tại Chương trình Cà phê Doanh nhân lần thứ 90 với chủ đề "Chi phí logistics tăng cao, doanh nghiệp cần làm gì?", do HUBA phối hợp với Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM (HLA) tổ chức sáng nay.

Rào cản lớn với doanh nghiệp

Ông Nguyễn Ngọc Hòa cho biết, tại buổi làm việc trước đó giữa Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội với hơn 20 hiệp hội ngành nghề tại TP.HCM, nhiều doanh nghiệp tiếp tục phản ánh những vướng mắc liên quan đến chi phí logistics và chi phí phân phối. Đại diện Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao cho biết nhiều doanh nghiệp kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử đang phải gánh mức phí lên tới khoảng 30% doanh thu - vượt quá khả năng chịu đựng khi biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp.

"Chi phí logistics và các chi phí lưu thông hàng hóa đã thực sự trở thành một rào cản lớn đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp", ông Hòa nhấn mạnh. Theo ông, đây là tín hiệu cảnh báo đòi hỏi các cơ quan quản lý, các sở, ngành, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp phải sớm phối hợp để có giải pháp tháo gỡ đồng bộ, hiệu quả.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa - Chủ tịch HUBA phát biểu - Ảnh: H.Chương

Ông Hòa cho rằng bài toán hiện nay không chỉ là giảm chi phí logistics mà còn phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng linh hoạt, hiện đại và bền vững. Doanh nghiệp cần chủ động đa dạng hóa thị trường, tối ưu hoạt động vận chuyển, tăng cường liên kết với các nhà cung cấp dịch vụ logistics và từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu chủ lực như Mỹ, EU, Nhật Bản và Úc.. liên tục siết chặt yêu cầu về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và chất lượng hàng hóa..., logistics không còn chỉ là bài toán chi phí mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. 

"Muốn nâng cao sức cạnh tranh, doanh nghiệp không chỉ phải giảm chi phí mà còn phải xây dựng được chuỗi cung ứng xanh, minh bạch và hiệu quả…", ông Ngọc Hòa nhấn mạnh.

Tại Chương trình, đại diện Sở Công Thương TP.HCM ông Lê Văn Danh - Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM  cũng cho rằng, để vượt qua những thách thức này, doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác, chia sẻ tri thức, kinh nghiệm quản trị và cùng đổi mới sáng tạo.

Theo ông Lê Văn Danh, chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm khoảng 16-17% GDP, cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực như Singapore (8%), Malaysia (13%) và Nhật Bản (11%). Vì vậy, ông cho rằng đây là một trong những nguyên nhân làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Ông Lê Văn Danh - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM phát biểu tại sự kiện - Ảnh: H.Chương

Theo ông Văn Danh, TP.HCM đã xác định logistics là một trong năm ngành kinh tế mũi nhọn trong giai đoạn 2025-2030. Thành phố cũng đã ban hành Kế hoạch hành động triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam, với mục tiêu đến năm 2030 giảm tỷ trọng chi phí logistics xuống còn 11-14% GRDP, thấp hơn mức bình quân cả nước. Để đạt mục tiêu này, Thành phố triển khai 9 nhóm giải pháp, trong đó ưu tiên hoàn thiện hạ tầng logistics theo hướng phát triển đồng bộ hệ thống giao thông đa phương thức.

Về đường bộ, TP.HCM đang đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài, TP.HCM - Chơn Thành, TP.HCM - Cần Thơ và mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, góp phần tăng năng lực vận chuyển hàng hóa. Với đường sắt, thành phố tập trung phát triển các tuyến kết nối khu công nghiệp, trung tâm logistics với hệ thống cảng biển, trong đó tuyến Bàu Bàng - Cái Mép được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể chi phí vận tải khi kết nối trực tiếp các trung tâm công nghiệp với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải.

Song song đó, TP.HCM đang kiến nghị Trung ương phân cấp quản lý các tuyến đường thủy nội địa để chủ động nạo vét, nâng cấp luồng tuyến, qua đó phát huy lợi thế vận tải đường thủy, giảm áp lực cho đường bộ và hạ chi phí logistics.

Theo ông Danh, cùng với hệ thống cảng hiện hữu, đặc biệt là cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, việc đầu tư đồng bộ hạ tầng kết nối sẽ tạo nền tảng quan trọng giúp TP.HCM phát triển logistics hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Doanh nghiệp muốn bứt phá

Bà Trần Thị Minh Phương - Chủ tịch HLA, khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam mạnh dạn thuê ngoài dịch vụ logistics. Theo bà, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hầu hết đều sử dụng dịch vụ logistics chuyên nghiệp, tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh cốt lõi, nhờ đó tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả.

"Doanh nghiệp nên tập trung vào thế mạnh của mình, còn logistics hãy để các đơn vị chuyên nghiệp thực hiện. Đây không phải là câu chuyện 'bán dịch vụ' mà là bài toán tối ưu chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh", bà Minh Phương  khuyến nghị.

Chương trình lần 90 này thu hút với đông đảo doanh nhân, chủ doanh nghiệp và khách mời tham dự. Chủ tịch HUBA đánh giá rất thành công - Ảnh: H.Chương

Cũng theo bà, doanh nghiệp logistics có lợi thế về quy mô khi cùng lúc phục vụ nhiều khách hàng, khai thác hiệu quả phương tiện vận tải và hệ thống kho bãi. Nếu mỗi doanh nghiệp tự đầu tư xe tải hoặc kho riêng thì chi phí quản lý, nhân sự và vận hành sẽ cao hơn rất nhiều.

Để giảm chi phí logistics, bà Minh Phương đề xuất một số nhóm giải pháp trọng tâm, như thúc đẩy mạnh vận tải đa phương thức, tăng tỷ trọng vận chuyển bằng đường thủy nội địa và đường sắt thay cho đường bộ; thúc đẩy kinh tế chia sẻ, khuyến khích doanh nghiệp sử dụng chung hạ tầng logistics, kho bãi và phương tiện vận tải để nâng cao hiệu quả khai thác; thúc đẩy nhanh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị chuỗi cung ứng, đồng thời chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu giảm phát thải carbon của thị trường quốc tế.

Bà cũng khuyến nghị doanh nghiệp nghiên cứu mô hình quản lý tồn kho bởi nhà cung cấp. Một giải pháp khác được bà nhấn mạnh là doanh nghiệp cần chuyển dần từ phương thức xuất khẩu theo điều kiện FOB sang CIF/DDP, đồng thời ưu tiên nhập khẩu theo điều kiện FOB để chủ động thuê dịch vụ vận tải và logistics.

"Bài toán logistics không chỉ là giảm chi phí vận chuyển mà còn là nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu dòng tiền và gia tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu", bà Minh Phương nhấn mạnh.

Chia sẻ từ góc độ doanh nghiệp xuất khẩu, ông Phan Minh Thông - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Phúc Sinh, cho biết chi phí logistics đang tăng rất mạnh và trở thành áp lực lớn đối với doanh nghiệp. Trong tháng 6/2026, chi phí logistics của Phúc Sinh đã chiếm hơn 50% lợi nhuận gộp, mức mà theo ông cho là "khó có thể chấp nhận nếu muốn duy trì sức cạnh tranh".

Vì thế, ông cho rằng nguyên nhân quan trọng là hệ thống vận tải hàng hóa của Việt Nam vẫn phụ thuộc quá lớn vào đường bộ. Trong khi đó, tại nhiều quốc gia phát triển, hàng hóa từ khu công nghiệp được kết nối trực tiếp với cảng biển bằng đường sắt, giúp giảm chi phí, hạn chế ùn tắc và kéo dài tuổi thọ hạ tầng giao thông.

"Muốn giảm mạnh chi phí logistics thì phải phát triển đường sắt vận chuyển hàng hóa. Với tốc độ phát triển công nghiệp như hiện nay, việc kết nối đường sắt từ khu công nghiệp đến cảng biển là yêu cầu bắt buộc", ông Thông nhấn mạnh.

Ông Minh Thông cũng cũng kiến nghị Việt Nam nghiên cứu phát triển đội tàu container quốc gia, nhằm chủ động hơn trong vận tải quốc tế.  Là doanh nghiệp đã áp dụng phương thức bán hàng theo điều kiện CIF/CNF đối với khoảng 80% lượng hàng xuất khẩu, ông Thông cho rằng doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể chủ động hơn trong việc thuê dịch vụ vận tải, qua đó gia tăng doanh thu và giữ lại phần giá trị của dịch vụ logistics.

Đánh giá về định hướng xây dựng Khu thương mại tự do (FTZ), ông Thông nhận định đây sẽ là động lực quan trọng để thu hút đầu tư và phát triển sản xuất nếu đi kèm cơ chế quản lý thông thoáng.

Quang cảnh tọa đàm - Ảnh: H.Chương

Theo ông Minh Thông, điều doanh nghiệp quan tâm nhất không chỉ là các chính sách ưu đãi mà còn là thủ tục hành chính nhanh, minh bạch và có thời hạn xử lý rõ ràng. Nhiều dự án đầu tư của doanh nghiệp phải mất gần hai năm chỉ để hoàn tất thủ tục, làm gia tăng đáng kể chi phí vốn và giảm cơ hội kinh doanh.

"Nếu khu thương mại tự do (FTZ) có cơ chế hành chính thực sự thông thoáng, thời gian chuẩn bị dự án sẽ được rút ngắn đáng kể và sẽ thu hút mạnh các nhà đầu tư trong và ngoài nước", ông Minh Thông kiến nghị.

Còn theo ông Nguyễn Đình Tùng  - Chủ tịch HĐQT Công ty Vina T&T, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp sản phẩm nông nghiệp TP.HCM, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, để giảm chi phí, cần sớm hình thành các trung tâm logistics tích hợp, tập trung hải quan, kiểm dịch và các cơ quan liên quan tại một đầu mối theo cơ chế "một cửa", giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian và giảm chi phí. 

Ông cũng cho biết vận tải hàng không phục vụ xuất khẩu nông sản còn hạn chế, trong khi nhiều doanh nghiệp phải tự đầu tư phương tiện vận tải để bảo đảm tiến độ giao hàng do dịch vụ logistics chưa đáp ứng nhu cầu. 

“Cùng với việc tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp logistics, Nhà nước cần đầu tư hạ tầng logistics hiện đại, phát triển đội tàu container, mở rộng mạng lưới vận tải hàng không quốc tế và cải cách thủ tục hành chính để giảm bền vững chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam”, ông Đình Tùng kỳ vọng.

Đại diện HLA và doanh nghiệp ngành, ông Trương Tấn Lộc  - Phó Chủ tịch HLA cho rằng vai trò của HLA và HUBA không chỉ dừng ở kết nối doanh nghiệp mà còn là cầu nối phản biện chính sách, góp phần giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành logistics TP.HCM. Việc TP.HCM tạm dừng thu phí sử dụng công trình hạ tầng cảng biển trong 3 năm là minh chứng cho hiệu quả của quá trình đối thoại giữa các hiệp hội doanh nghiệp với cơ quan quản lý và chính quyền địa phương.

Đại diện lãnh đạo HUBA và HLA cùng với các khách mời của sự kiện tham quan gian hàng trưng bài trứng gà của Mebi Farm - Ảnh T.Duy

Ông Tấn Lộc nhận định, bên cạnh áp lực chi phí, ngành logistics Việt Nam vẫn đối mặt nhiều hạn chế khi doanh nghiệp còn quy mô nhỏ, thiếu liên kết, phụ thuộc lớn vào vận tải đường bộ. Trong khi đó, hoạt động logistics cũng tạo ra lượng phát thải khí nhà kính, tiếng ồn và chất thải đáng kể. Phát triển logistics xanh không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế và hướng tới phát triển bền vững.

Theo ông, thời gian qua HLA đã tích cực tham gia góp ý về quy hoạch logistics, cải cách thủ tục hải quan và tối ưu chuỗi cung ứng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. "Nếu thủ tục hải quan tiếp tục được cải cách theo hướng minh bạch, thuận lợi hơn, đồng thời các hiệp hội tăng cường liên kết, kết nối doanh nghiệp logistics với doanh nghiệp xuất nhập khẩu để chia sẻ nguồn lực và hình thành các chuỗi hợp tác bền vững, thì chi phí logistics hoàn toàn có thể giảm ngay trong ngắn hạn, không nhất thiết phải chờ các dự án hạ tầng lớn hoàn thành", ông Tấn Lộc kỳ vọng.

Chia sẻ với Doanh nhân Việt - Úc Online, bà Lâm Thúy Ái - Tổng giám đốc Công ty CP Mebi Farm, chi biết trứng là mặt hàng có thời gian bảo quản ngắn, đòi hỏi vận chuyển nhanh, hệ thống kho lạnh đạt chuẩn và quy trình giao nhận nghiêm ngặt để bảo đảm chất lượng. Chỉ cần chi phí vận tải, nhiên liệu, lưu kho hay phí cầu đường tăng cũng khiến giá thành sản phẩm bị đội lên, trong khi doanh nghiệp rất khó điều chỉnh giá bán do trứng là mặt hàng thiết yếu.

Theo bà Thúy Ái, áp lực càng lớn hơn khi doanh nghiệp phải vận chuyển hàng từ các trang trại đến hệ thống phân phối trên cả nước với tần suất hằng ngày. Mebi Farm mong muốn Nhà nước tiếp tục đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông, phát triển các trung tâm logistics chuyên biệt cho nông sản - thực phẩm, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu chi phí vận chuyển.

"Về phía các doanh nghiệp logistics, nếu xây dựng chính sách giá ổn định, minh bạch và tăng cường liên kết với doanh nghiệp sản xuất để hình thành chuỗi cung ứng hiệu quả. Khi chi phí logistics được kéo giảm, doanh nghiệp sẽ có điều kiện giữ giá bán hợp lý, nâng cao sức cạnh tranh của nông sản, thực phẩm Việt Nam trên thị trường", bà Thúy Ái nói.