(DNVU) - Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản Việt Nam đang chịu áp lực lớn trong việc cập nhật, tuân thủ các quy định SPS mới. Doanh nghiệp không thể tiếp tục xuất khẩu theo kinh nghiệm như trước.

Trả lời Báo Công Thương ngày 16/5/2026, ông Ngô Xuân Nam cho biết, các thị trường nhập khẩu hiện liên tục thay đổi các quy định liên quan đến biện pháp an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS), trong đó tập trung nhiều vào dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, dư lượng kháng sinh và phụ gia thực phẩm.

Theo ông Nam, nếu doanh nghiệp không kịp thời cập nhật các tiêu chuẩn mới, nguy cơ bị cảnh báo, tạm dừng nhập khẩu hoặc trả hàng là rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Mô hình trồng mít ruột đỏ đạt chuẩn Globalgap tại HTX Phước Thiện

Ông Nam cho biết, năm 2025, khối thị trường RCEP đã phát đi 234 trong tổng số 971 thông báo SPS của 166 thành viên Tổ chức Thương mại thế giới, chiếm khoảng 24%. Chỉ trong hơn 4 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ này đã tăng lên hơn 28%. Trong đó, Trung Quốc đang là một trong những thị trường thiết lập hoặc thay đổi nhiều biện pháp SPS nhất.

Riêng ngày 12/5/2026, nước này đã ban hành 25 thông báo mới liên quan đến an toàn thực phẩm, chủ yếu về phụ gia thực phẩm.

Từ thực tế này, ông Nam khuyến nghị doanh nghiệp không thể tiếp tục xuất khẩu theo kinh nghiệm như trước mà phải thường xuyên theo dõi, cập nhật các quy định kỹ thuật của từng thị trường.

Với thị trường Trung Quốc, theo ông Nam, Việt Nam hiện đã có gần 4.000 mã sản phẩm được cấp phép xuất khẩu theo Lệnh 248. Trong đó, khoảng 50% là các sản phẩm doanh nghiệp có thể tự đăng ký trực tiếp trên hệ thống CIFER mà không cần thông qua cơ quan có thẩm quyền. Đây được xem là lợi thế lớn cho các doanh nghiệp chế biến nông sản, thực phẩm có mức độ rủi ro thấp.

Đánh giá về Nghị định 280 của Hải quan Trung Quốc có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, ông Nam cho rằng đây thực chất là phiên bản sửa đổi và nâng cấp từ Lệnh 248 trước đây. Điểm thay đổi đáng chú ý là nước này đang chuyển mạnh sang cơ chế quản lý số hóa, dựa trên đánh giá rủi ro và hậu kiểm. Nhưng theo ông Nam, Việt Nam hoàn toàn chủ động trong việc triển khai Nghị định 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc.

“Ngay từ đầu năm 2025, khi phía Trung Quốc đưa dự thảo lấy ý kiến, Văn phòng SPS Việt Nam đã gửi văn bản tới các địa phương, hiệp hội ngành hàng và cơ quan chuyên môn để góp ý. Sau khi nghị định được ban hành chính thức vào tháng 10/2025, chúng tôi tiếp tục ban hành nhiều văn bản đến các cơ quan thẩm quyền, địa phương, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp để nghiên cứu triển khai”, ông Nam trả lời phóng viên.

Cũng theo ông, điểm quan trọng nhất là doanh nghiệp phải xác định rõ sản phẩm của mình thuộc diện đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền hay được tự đăng ký.

“Một điểm mới rất tích cực là phần lớn mã đăng ký sẽ được gia hạn tự động. Từ ngày 1/6/2026, chỉ còn nhóm tổ yến và sản phẩm thịt phải thực hiện gia hạn thủ công. Điều này giúp giảm đáng kể áp lực thủ tục cho doanh nghiệp”, ông Nam cho biết.

Chia sẻ với Doanh nhân Việt - Úc Online, ông Nguyễn Viết Vị - Ủy viên Ban Chấp hành Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nông dân TP. Đồng Nai, Chủ nhiệm CLB Nông dân sản xuất - kinh doanh giỏi TP.Đồng Nai, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Phước Thiện cho rằng, làn sóng gia tăng các biện pháp SPS tại nhiều thị trường nhập khẩu đang buộc doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải chuyển mạnh tư duy từ “đáp ứng đơn hàng” sang “đáp ứng tiêu chuẩn”.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam vẫn còn tâm lý bị động, thiếu bộ phận chuyên trách theo dõi các quy định SPS của từng thị trường, dẫn đến tình trạng “nước đến chân mới nhảy”, chỉ bắt đầu điều chỉnh khi đã phát sinh cảnh báo hoặc nguy cơ bị trả hàng. 

Tuy nhiên, ông Nguyễn Viết Vị cũng nhìn nhận áp lực từ các hàng rào kỹ thuật SPS là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tái cấu trúc theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững hơn. Khi đáp ứng được các tiêu chuẩn SPS khắt khe, hàng hóa Việt Nam không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận thị trường mà còn nâng cao giá trị thương hiệu, cải thiện giá bán và tạo dựng niềm tin dài hạn với các đối tác quốc tế.

“Để hạn chế rủi ro khi xuất khẩu vào thị trường RCEP và Trung Quốc, doanh nghiệp cần ưu tiên phát triển các sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm có mức độ rủi ro thấp nhằm tận dụng cơ chế tự đăng ký thuận lợi hơn khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Cần tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ vùng nguyên liệu, cơ sở đóng gói đến khâu chế biến, bởi vì đây là yêu cầu bắt buộc nếu muốn tham gia bền vững vào các thị trường tiêu chuẩn cao như RCEP, Nhật Bản hay Trung Quốc…”, ông khuyến nghị.