(DNVU) - Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam với thị trường 27 nước EU đạt 73,8 tỷ USD. Nhưng đây cũng là thị trường thường xuyên áp dụng hệ thống biện pháp phòng vệ thương mại chặt chẽ và ngày càng hoàn thiện. 

Theo đó, Việt Nam xuất khẩu sang EU 56,2 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm 2024, nhập khẩu từ EU 17,6 tỷ USD, tăng 5,4%.

Thống kê của Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương cho thấy, năm 2025, hàng hóa xuất khẩu Việt Nam phải đối mặt với 21 vụ việc phòng vệ thương mại nước ngoài mới khởi xướng, phát sinh từ 11 thị trường. Mỹ vẫn là nước điều tra nhiều nhất với 7 vụ việc (chiếm 33% số vụ việc 11 tháng đầu năm 2025); tiếp đó là các thị trường EU, Canada, Ấn Độ...

Theo Cục Phòng vệ thương mại, song song đó, các biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp truyền thống, EU đang gia tăng sử dụng các biện pháp chống lẩn tránh nhằm ngăn chặn hành vi né nghĩa vụ thuế phòng vệ thương mại thông qua thay đổi mô hình sản xuất, xuất khẩu hoặc chuyển hướng thương mại. Số lượng các vụ việc điều tra chống lẩn tránh biện pháp chống bán phá giá;  chống trợ cấp của EU có xu hướng gia tăng, phạm vi điều tra ngày càng mở rộng, cũng như tiêu chuẩn đánh giá ngày khắt khe hơn.

Tháng 3/2026, Liên minh châu Âu khởi xướng điều tra chống bán phá giá sản phẩm ống và ống dẫn bằng đồng dạng cuộn nhập từ Trung Quốc, Mexico, Uzbekistan và Việt Nam; điều tra tự vệ đối với sản phẩm thép điện định hướng dạng hạt...

Theo Cục Phòng vệ thương mại, số vụ điều tra chống lẩn tránh biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp của Liên minh châu Âu (EU) đang gia tăng với phạm vi ngày càng mở rộng và tiêu chuẩn đánh giá khắt khe hơn, xuất phát từ ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, Việt Nam hiện là điểm đến FDI lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt thu hút dòng vốn dịch chuyển từ các nước đang bị EU hoặc Mỹ áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại như: Trung Quốc, Indonesia, Malaysia hay Ấn Độ...

Điều này mang lại cơ hội phát triển cho Việt Nam nhưng đồng thời cũng khiến doanh nghiệp đối mặt với nhiều rủi ro mới. Thứ hai, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào EU tăng mạnh ở nhiều ngành hàng vốn nằm trong diện EU thường xuyên áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại. Thứ ba, cơ quan phòng vệ thương mại Việt Nam đã nhiều lần cảnh báo về xu hướng EU tăng cường kiểm soát hành vi lẩn tránh và gian lận xuất xứ. 

Đáng chú ý, EU hiện ngày càng linh hoạt trong việc mở rộng áp dụng biện pháp sang nước thứ ba, không chỉ giới hạn ở quốc gia bị áp thuế ban đầu.  Điều này đồng nghĩa nếu hàng hóa bị nghi ngờ tái xuất hoặc chỉ trải qua công đoạn gia công không đáng kể tại nước trung gian, bao gồm cả Việt Nam, EU hoàn toàn có thể mở rộng phạm vi áp thuế nhằm ngăn chặn mọi tuyến đường lẩn tránh thương mại có thể phát sinh.

Trước xu hướng EU gia tăng điều tra chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị doanh nghiệp Việt phải chủ động nâng cao nhận thức, hiểu đầy đủ bản chất các biện pháp điều tra mà EU đang áp dụng. Đồng thời doanh nghiệp phải xem chuỗi cung ứng không chỉ là công cụ sản xuất mà còn là đối tượng điều chỉnh chính sách thương mại toàn cầu. Theo đơn vị này, năng lực chứng minh nội lực sản xuất phải là năng lực cốt lõi nhằm giảm thiểu nguy cơ bị điều tra hoặc áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại.

Ảnh minh họa - Nguồn Internet

Bên cạnh đó, Cục Phòng vệ thương mại nhấn mạnh vai trò của các hiệp hội ngành hàng trong việc đồng hành bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp trong hoạt động giao thương quốc tế. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm và dự báo rủi ro phòng vệ thương mại; đồng thời xây dựng bộ chỉ số đánh giá rủi ro theo từng ngành hàng với các tiêu chí cụ thể như tốc độ tăng trưởng xuất khẩu đột biến, tỷ lệ sử dụng nguyên liệu nhập khẩu cao hay xu hướng gia tăng các vụ kiện trong cùng nhóm sản phẩm trên thế giới.

Cơ quan này cũng cho rằng cần thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu liên ngành giữa Bộ Công Thương, Cục Hải quan, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính cùng hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài nhằm bảo đảm thông tin được cập nhật và truyền tải kịp thời tới doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng.

 Đồng thời, việc duy trì phát hành bản tin cảnh báo định kỳ hàng quý do Cục Phòng vệ thương mại chủ trì sẽ giúp doanh nghiệp sớm nhận diện nguy cơ khởi xướng điều tra, nắm bắt tình hình xử lý các vụ việc cũng như xu hướng áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại tại các thị trường trọng điểm như Mỹ, EU, Anh và Ấn Độ.