(DNVC) - Với hơn 102 triệu dân, cơ cấu dân số trẻ và tiêu dùng nội địa chiếm khoảng 70% GDP, trong đó tiêu dùng của dân cư khoảng 90% tổng cầu tiêu dùng, Việt Nam đang sở hữu những điều kiện hiếm có để trở thành một trong những thị trường bán lẻ hấp dẫn của khu vực. 

Nhưng thị trường bán lẻ Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái định hình sâu sắc dưới tác động của công nghệ, dữ liệu và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng.

Ngành bán lẻ tiếp tục là động lực của nền kinh tế

Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 4/2026 ước đạt 646,3 nghìn tỷ đồng, tăng 1,7% so với tháng trước và tăng 12,1% so với cùng kỳ năm 2025.

Tính chung 4 tháng đầu năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 2.546,6 nghìn tỷ đồng, tăng 11,1% so với cùng kỳ năm trước. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng thực tế đạt 6,3%.

Trong đó, doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt 1.938,8 nghìn tỷ đồng, chiếm 76,1% tổng mức và tăng 11,1%. Các nhóm ngành ghi nhận tăng trưởng tích cực gồm may mặc tăng 11,3%; hàng lương thực, thực phẩm tăng 10,2%; đồ dùng, dụng cụ, trang thiết bị gia đình tăng 7,9%; vật phẩm văn hóa, giáo dục tăng 6,2%; nhóm hàng hóa khác tăng tới 18,2%.

Ông Nguyễn Quốc Tuấn và ông Danny Võ Thành Đăng - Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài (BAOOV) - ( từ phải qua) chia sẻ tại Chương trình - Ảnh: BTC

Ở lĩnh vực dịch vụ tiếp tục khởi sắc khi doanh thu lưu trú và ăn uống tăng 14,1%, du lịch lữ hành tăng 6,5%, phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ của ngành du lịch và nhu cầu tiêu dùng trải nghiệm.

Theo ông Nguyễn Quốc Tuấn -  Founder & CEO ScaleUP - Tư vấn chuẩn hóa vận hành giúp doanh nghiệp ngành bán lẻ và dịch vụ tăng trưởng bền vững, thì nền tảng quan trọng nhất của thị trường bán lẻ Việt Nam đến từ quy mô dân số vượt mốc 102 triệu người năm 2025. Việt Nam hiện đang trong giai đoạn “cơ cấu dân số vàng”, với dân số trong độ tuổi lao động (15-59 tuổi) chiếm gần 63% tổng dân số. Tổng mức tiêu dùng nội địa hiện chiếm khoảng 70% GDP, tạo ra một thị trường rộng lớn với dư địa tăng trưởng dài hạn.

"Việt Nam là một trong những thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất khu vực. Đến năm 2045, ngành bán lẻ Việt Nam sẽ tiếp tục nằm trong nhóm thị trường có sức hút hàng đầu thế giới", ông Tuấn nhận định.

Nhưng theo vị chuyên gia về bán lẻ hiện đại Nguyễn Quốc Tuấn, một trong những biến động lớn nhất của thị trường hiện nay là sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng.

Theo khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao thực hiện từ tháng 9/2025 đến tháng 1/2026, có 44% người tiêu dùng lựa chọn siêu thị và trung tâm thương mại là kênh mua sắm chính. Trong khi đó, thương mại điện tử chiếm 24% và mạng xã hội chiếm 8%. Những con số này cho thấy hành trình mua sắm của người tiêu dùng đang dịch chuyển rõ rệt sang mô hình đa kênh (Omnichannel).

"Người tiêu dùng hiện nay, đặc biệt là Gen Z, không còn chỉ quan tâm đến giá cả. Họ ưu tiên sự tiện lợi, tính minh bạch, niềm tin thương hiệu và trải nghiệm mua sắm. Họ có thể tìm kiếm thông tin trên mạng xã hội, so sánh giá trên sàn thương mại điện tử và hoàn tất giao dịch tại cửa hàng vật lý", ông Quốc Tuấn -  phân tích và cho biết ranh giới giữa online và offline đang dần biến mất. 

Omnichannel và AI và thương mai điện tử 

Theo ông Tuấn, Omnichannel là chiến lược tiếp cận khách hàng trên nhiều nền tảng như website, ứng dụng, mạng xã hội và cửa hàng vật lý, nhưng cốt lõi nằm ở khả năng đồng bộ dữ liệu và tạo trải nghiệm xuyên suốt. Doanh nghiệp bán lẻ thành công trong tương lai sẽ không chỉ bán hàng trên nhiều kênh mà còn phải quản trị được dữ liệu khách hàng, hành vi tiêu dùng và tồn kho theo thời gian thực.

Cũng theo ông Tuấn, trong bối cảnh mặt bằng bán lẻ chất lượng cao ngày càng khan hiếm, cuộc cạnh tranh mới sẽ không còn nằm ở diện tích hay vị trí, mà nằm ở khả năng tạo trải nghiệm và giữ chân khách hàng. Đây cũng là lý do nhiều thương hiệu quốc tế hiện không xem trung tâm thương mại đơn thuần là điểm bán hàng mà là không gian trải nghiệm thương hiệu và tương tác với người tiêu dùng. 

Ông Nguyễn Quốc Tuấn chia sẻ thông tin về ngành bán lẻ Việt Nam với những cơ hội hấp dẫn - Ảnh: BTC

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành "bộ não vận hành" của doanh nghiệp bán lẻ. Theo ông Tuấn, AI hiện đã đi vào hầu hết các khâu từ chăm sóc khách hàng, tuyển dụng, marketing, quản lý tồn kho, kế toán đến phân tích dữ liệu kinh doanh.

Những công việc trước đây cần cả đội ngũ nhân sự lớn giờ đây có thể được thực hiện bởi một nhóm nhỏ kết hợp với AI. Công nghệ có thể xử lý hàng trăm hồ sơ tuyển dụng chỉ trong vài phút, tự động tạo nội dung video cho TikTok hoặc Facebook Reels..., đồng thời hỗ trợ dự báo nhu cầu và quản trị tồn kho theo thời gian thực.

"AI không còn là công cụ hỗ trợ bên ngoài mà đang đi vào lõi vận hành doanh nghiệp. Đây là yếu tố tạo ra khoảng cách cạnh tranh rất lớn trong tương lai", ông Tuấn nhấn mạnh.

Ông Tuấn cho biết thêm, TikTok Shop, Facebook Reels hay Shopee Live… đã mở ra cơ hội lớn cho nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các sản phẩm OCOP, giúp doanh số tăng trưởng mạnh chỉ sau vài tháng xây dựng nội dung số. Nhưng tốc độ phát triển nhanh cũng kéo theo nhiều hệ lụy như quảng cáo sai sự thật, hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc và tình trạng thất thu thuế.

Trong bối cảnh đó, Luật Thương mại điện tử 2025 (Luật số 122/2025/QH15) chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 được xem là bước ngoặt quan trọng. Lần đầu tiên hoạt động livestream bán hàng cùng các KOL, KOC, streamer được đưa vào khuôn khổ quản lý pháp lý với trách nhiệm và nghĩa vụ cụ thể. Theo ông Quốc Tuấn, đây là tín hiệu tích cực giúp thị trường phát triển minh bạch và bền vững hơn.

Từ bức tranh của ngành bán lẻ Việt Nam, ông  Quuốc Tuấn cho rằng doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào tăng trưởng tự nhiên của sức mua. Khuyến nghị quan trọng nhất hiện nay là đẩy mạnh liên kết chuỗi cung ứng và hợp tác giữa các doanh nghiệp.

"Cần xây dựng liên kết dọc giữa nhà sản xuất - nhà bán buôn - nhà bán lẻ, đồng thời tăng cường liên kết ngang giữa các doanh nghiệp cùng ngành. Sự kết nối này sẽ giúp giảm chi phí, ổn định nguồn cung và nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn ngành", ông Quốc Tuấn đề xuất.

Khách mời chụp ảnh lưu niệm - Ảnh: BTC

Cũng theo ông Quốc Tuấn, Chính phủ và các hiệp hội ngành hàng cần đóng vai trò trung gian, tạo cơ chế khuyến khích hợp tác thay vì cạnh tranh đơn lẻ. Về phía doanh nghiệp, trong cuộc đua mới, doanh nghiệp chỉ có thể giành lợi thế nếu biết chuẩn hóa vận hành, làm chủ dữ liệu, triển khai Omnichannel và ứng dụng AI một cách thực chất.

"Đây là thập kỷ vàng của bán lẻ Việt Nam, nhưng chỉ dành cho những doanh nghiệp chuyển đổi đủ nhanh", ông Quốc Tuấn nhấn mạnh.

Tối 29/5, Trung tâm Hỗ trợ Kiều bào TP.HCM phối hợp Hiệp hội Doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài (BAOOV) và ScaleUP tổ chức chương trình "The Golden Decade - Vietnam Retail Investment Briefing", thu hút hơn 30 nhà đầu tư, doanh nhân sản xuất và kiều bào quan tâm đến cơ hội đầu tư trong lĩnh vực bán lẻ tại Việt Nam. 

Tại Chương trình, ông Nguyễn Quốc Tuấn -  Founder & CEO ScaleUP - Tư vấn chuẩn hóa vận hành giúp doanh nghiệp ngành bán lẻ và dịch vụ tăng trưởng bền vững đã có những chia sẻ các xu hướng mới, tiềm năng tăng trưởng và chiến lược phát triển của thị trường bán lẻ Việt Nam trong giai đoạn tới.

Đây là chương trình tổ chức định kỳ 2 tháng 1 lần. Chương trình được nhà đầu tư, doanh nhân sản xuất và kiều bào đánh giá cao về tính kết nối, hỗ trợ và chia sẻ.