(DNVU) - Theo dõi Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng từ Úc, LS. Đỗ Gia Thắng - Tổng Thư ký Hội Doanh nhân Việt Nam tại Úc (VBAA); Tổng Thư ký Hội Doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài (BAOOV) đặc biệt quan tâm đến các thông điệp cải cách thể chế, xây dựng Nhà nước pháp quyền và chiến lược hội nhập sâu rộng của Việt Nam. 

Trao đổi với Doanh nhân Việt - Úc, ông đã chia sẻ những đánh giá thẳng thắn về tiến trình cải cách kinh tế, môi trường đầu tư, vai trò của cộng đồng kiều bào, cũng như triển vọng hợp tác chiến lược Việt Nam - Úc sau Đại hội XIV.

* Phóng viên: Từ góc nhìn của một luật sư đang sinh sống làm việc tại Úc, ông theo dõi Đại hội XIV của Đảng ở những khía cạnh nào và đâu là những quyết sách để lại cho ông nhiều ấn tượng nhất?

- LS. Đỗ Gia Thắng: Những thông điệp từ Đại hội XIV cho thấy Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, được dẫn dắt bởi tư duy chiến lược dài hạn và quyết tâm đổi mới toàn diện. Đại hội không chỉ khẳng định định hướng phát triển quốc gia, mà còn gửi đi thông điệp rõ ràng về một Việt Nam tự tin hội nhập, thượng tôn pháp luật và chủ động tiếp nhận các dòng vốn, tri thức và cơ hội từ những đối tác phát triển như Úc.

Tôi đặc biệt quan tâm đến các định hướng về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được Đại hội XIV nhấn mạnh. Từ kinh nghiệm làm việc trong môi trường pháp lý Úc, tôi cho rằng, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng minh bạch, ổn định và tương thích với các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP có ý nghĩa then chốt, tạo nền tảng củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế và nâng cao khả năng Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Các quyết sách về đổi mới mô hình tăng trưởng, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và tăng trưởng xanh làm động lực phát triển chủ đạo cho thấy sự chuyển dịch rõ nét sang tăng trưởng dựa trên chất lượng và hiệu quả.

Điều tôi và đông đảo trí thức kiều bào đặc biệt quan tâm là đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế tiếp tục được khẳng định, qua đó mở rộng không gian phát triển, nâng cao vị thế quốc gia và đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường năng lực pháp lý để bảo vệ lợi ích của Việt Nam trong bối cảnh quốc tế ngày càng phức tạp.

* Việc dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác lập kinh tế tư nhân từ “động lực quan trọng” trở thành “trụ cột” của nền kinh tế độc lập, tự chủ có ý nghĩa như thế nào đối với định hướng phát triển kinh tế đất nước trong kỷ nguyên mới, ông có thể chia sẻ góc nhìn của mình?

- Sau 40 năm đổi mới, Đảng và Nhà nước đã nhất quán xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, tạo xung lực mới cho sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu. Và tôi cho rằng, xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia đã phát huy mạnh mẽ nguồn lực xã hội cho phát triển.

Đại hội XIV của Đảng được xem là cột mốc mở ra kỷ nguyên vươn mình của đất nước với tư duy phát triển mới. Trong dự thảo các văn kiện Đại hội, vị thế của kinh tế tư nhân được nâng tầm rõ nét, từ “động lực” trở thành “trụ cột” quan trọng của nền kinh tế độc lập, tự chủ.

Theo tôi, việc cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân tiếp tục khẳng định quyết tâm chính trị trong việc tháo gỡ rào cản, tạo đột phá thực chất để kinh tế tư nhân phát triển, giữ vai trò then chốt trong nền kinh tế quốc dân.

Theo Niên giám Thống kê 2023, giai đoạn 2020-2023, kinh tế tư nhân đóng góp trung bình 50,3% GDP, cao hơn khu vực kinh tế nhà nước (20,87%) và khu vực FDI (20,3%). Số liệu từ Tổng cục Thống kê, kinh tế tư nhân giải quyết vấn đề việc làm cho 82% lực lượng lao động trong nền kinh tế, đóng góp 30% tổng thu ngân sách, chiếm 60% vốn đầu tư toàn xã hội. 

Không được định vị là đầu tàu phát triển kinh tế nhưng đến năm 2015, doanh nghiệp tư nhân vượt khu vực nhà nước về tỷ trọng đóng góp cho GDP. Sự phát triển vượt bậc của nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam không chỉ làm chủ thị trường trong nước, mà còn khẳng định thương hiệu trên thị trường quốc tế, trong đó có Úc.

Luật sư Đỗ Gia Thắng

Trong bối cảnh Đại hội XIV của Đảng, việc đặt kinh tế tư nhân ở vị trí trung tâm không chỉ là lựa chọn chiến lược, mà còn là yêu cầu tất yếu của phát triển. Khi được mở rộng không gian phát triển một cách thực chất, khu vực này sẽ tạo ra các đột phá lan tỏa, tăng cường liên kết ngành, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng việc làm. Qua đó, chất lượng sống của người dân được nâng lên bền vững, góp phần quan trọng hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.

* Sau Đại hội XIV, ông kỳ vọng nền kinh tế Việt Nam sẽ vận động theo quỹ đạo nào?

- Nền kinh tế Việt Nam sẽ tiếp tục vận động theo quỹ đạo cải cách tăng tốc, nhưng theo hướng có chọn lọc, có trọng tâm và thận trọng về chất lượng, thay vì mở rộng dàn trải. 

Việt Nam đang lựa chọn cách đi nhanh ở những lĩnh vực mới như chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tri thức, trong khi vẫn giữ sự chặt chẽ và kỷ luật trong quản lý Nhà nước và ngân sách. Cách tiếp cận này cho thấy một tư duy phát triển bứt phá nhưng có tính toán, đề cao kiểm soát rủi ro và tính bền vững trong dài hạn.

* Vậy, theo ông, những yếu tố then chốt nào sẽ quyết định hướng đi và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế trong giai đoạn tới?

- Trước hết là khâu thực thi chính sách. Dù khung pháp luật đã có nhiều cải thiện đáng kể, nhưng nếu quá trình triển khai tại địa phương còn chậm, thiếu thống nhất hoặc tồn tại tâm lý né tránh trách nhiệm, thì tinh thần cải cách khó đi vào cuộc sống. Vì vậy, vấn đề cốt lõi là chuyển các chủ trương lớn thành thủ tục hành chính rõ ràng, minh bạch và dễ thực hiện cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ hai là năng lực tiếp nhận công nghệ và đổi mới sáng tạo của nền kinh tế. Theo tôi, tăng trưởng nhanh và bền vững không thể tiếp tục dựa vào các động lực truyền thống, mà đòi hỏi sự phát triển thực chất của công nghệ mới, các trung tâm đổi mới sáng tạo và năng lực nội sinh của doanh nghiệp trong nước.

Thứ ba là niềm tin của khu vực tư nhân và cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có tính dự đoán cao sẽ giúp khơi thông các dòng vốn trong và ngoài nước, biến niềm tin thành nguồn lực cụ thể cho tăng trưởng. 

Vì vậy, nếu chúng ta nhìn tổng thể, chìa khóa bứt phá không nằm ở việc ban hành thêm nhiều kế hoạch, mà ở khả năng thực thi gọn gàng và hiệu quả. Nếu Việt Nam kiên định với tinh thần thượng tôn pháp luật và khắc phục được những điểm nghẽn trong bộ máy hành chính theo định hướng Đại hội XIV, tôi tin, mục tiêu tăng trưởng thực chất sẽ sớm trở thành hiện thực.

* Dưới góc nhìn của Tổng Thư ký VBAA và BAOOV, ông đánh giá tiến trình này hiện đang ở giai đoạn nào và đâu là những kết quả thực chất nhất cho tới nay?

- Việt Nam đang bước vào giai đoạn thực thi trọng điểm, chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng tăng trưởng. Chúng ta đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm chính sách, hiện nay là quá trình thực tiễn hóa các đạo luật nền tảng đã được Quốc hội thông qua. Đây chính là giai đoạn “khớp lệnh” giữa khung pháp lý mới và dòng vốn đầu tư thực tế, quyết định hiệu quả của cải cách.

Có thể thấy rõ ba chuyển biến đáng chú ý. Trước hết là mức độ tự do hóa và minh bạch hóa thể chế được nâng lên rõ rệt, thể hiện qua việc sửa đổi các luật trọng yếu như Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh Bất động sản… trong đó có các Nghị quyết thể hiện quyết sách phát triển kinh tế tư nhân, qua đó tạo sân chơi đầu tư bình đẳng và thúc đẩy dòng vốn từ Úc chuyển mạnh sang đầu tư trực tiếp, dài hạn.

Thứ hai là đột phá về hạ tầng và kết nối chuỗi cung ứng, với việc triển khai các dự án giao thông chiến lược giúp giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả thương mại song phương Việt Nam - Úc. 

Đại sứ Việt Nam tại Úc Phạm Hùng Tâm; Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Sydney Nguyễn Thanh Tùng; Chủ tịch Hội Doanh nhân Việt Nam tại Úc Trần Bá Phúc; Tổng Thư ký Hội Doanh nhân Việt Nam tại Úc Đổ Gia Thắng (Từ phải qua)

Thứ ba là vị thế ngày càng rõ nét của Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ cao, khi nhiều tập đoàn lớn lựa chọn Việt Nam làm cứ điểm sản xuất. Và đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn, chúng ta đã thấy rõ môi trường đầu tư và chất lượng nguồn nhân lực đã đạt một ngưỡng phát triển mới.

Cần nói thêm rằng, thu hút FDI chất lượng cao tiếp tục là thách thức lớn trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt. Vì vậy, theo tôi, việc nhấn mạnh quy mô vốn là chưa đủ nếu không sớm chuẩn hóa các tiêu chí về “chất lượng” dự án, bao gồm hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng, mức độ lan tỏa, khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước và đóng góp dài hạn cho nền kinh tế.

Trong bối cảnh Đại hội XIV xác lập các mục tiêu phát triển mới, tôi kỳ vọng nền kinh tế Việt Nam sẽ tăng trưởng bền vững, dựa trên chất lượng hơn là tốc độ, với trụ cột là cải cách thể chế, đổi mới chính sách, phát huy khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực, đồng thời giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô nhằm hiện thực hóa các mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.

Cải cách kinh tế của Việt Nam đang đi đúng hướng và đã tạo ra những kết quả thực chất. Giai đoạn tới sẽ mang tính quyết định, đòi hỏi sự kiên định, nhất quán và hiệu quả hơn nữa trong tổ chức thực thi chính sách.

* Về lĩnh vực hợp tác kinh tế chiến lược với các nước, đặc biệt là với Úc - Đối tác chiến lược toàn diện, khuyến nghị của ông là gì?

- Sau Đại hội XIV, Việt Nam cần một "bệ phóng" vững chắc từ các đối tác tin cậy. Với nền quản trị minh bạch, công nghệ tiên tiến và nguồn tài chính dồi dào Úc chính là mảnh ghép hoàn hảo để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng 2030 và tầm nhìn đến 2045.

Thứ nhất, cần tạo đột phá trong lĩnh vực kinh tế số và trí tuệ nhân tạo. Úc hiện là một trong những quốc gia đi đầu trong xây dựng khung pháp lý về AI, an toàn mạng và quản trị dữ liệu. Việt Nam nên sớm thiết lập các thỏa thuận hợp tác sâu về chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao với các trường đại học và tập đoàn công nghệ của Úc.

Việt Nam giàu tiềm năng về đất hiếm và năng lượng tái tạo, trong khi Úc mạnh về công nghệ khai thác và vốn đầu tư xanh. Thách thức hiện nay là Việt Nam cần cụ thể hóa các tiêu chuẩn FDI thế hệ mới. Một hệ thống pháp lý minh bạch và xanh hóa sẽ là "thỏi nam châm" thu hút các tập đoàn Úc đổ vốn vào sản xuất pin, xe điện và hạ tầng giảm phát thải.

* Vậy, nói về tính pháp lý thì sao, thưa ông?

- Cảm ơn bạn về câu hỏi ý nghĩa này. Sự ổn định pháp lý có sức hấp dẫn rất lớn của một nền kinh tế bên cạnh nhiều chính sách ưu đãi, trong đó có thuế.

Việt Nam cần mạnh dạn áp dụng cơ chế thử nghiệm chính sách (Sandbox) theo mô hình của Úc để thu hút các quỹ đầu tư lớn từ Sydney hay Melbourne….

Và nếu Việt Nam nói chung, TP.HCM nói riêng thực hiện thành công điều này với từng giai đoạn phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp tự tin sáng tạo trong các lĩnh vực mới như Fintech hay Blockchain mà không lo ngại rủi ro pháp lý bủa vây.

Chính sách visa tại Úc ngày càng thắt chặt, đây là cơ hội để Việt Nam thu hút các cơ sở giáo dục Úc đặt trụ sở tại nội địa. Việt Nam cần "nhập khẩu" chương trình và tiêu chuẩn đào tạo quốc tế. Đây là con đường ngắn nhất để nâng cấp mặt bằng kỹ năng nghề nghiệp cho lao động Việt Nam, thế hệ trẻ Việt Nam làm chủ khoa học - công nghệ.

Sự kết hợp giữa tư duy quản trị minh bạch, chuẩn mực cao của Úc và sức bật cải cách mạnh mẽ sau Đại hội XIV, tôi tin Việt Nam sẽ tạo ra một động lực tăng trưởng mới. Theo tôi, đó không chỉ về quy mô, mà quan trọng hơn là về chiều sâu và chất lượng phát triển.

* Từ góc độ một kiều bào, ông muốn gửi gắm điều gì tới Đảng và Nhà nước sau Đại hội XIV?

- Cảm ơn bạn đã nêu một vấn đề rất đáng suy ngẫm, để tôi có dịp chia sẻ tâm tình của mình!

Và chúng tôi là những kiều bào - doanh nhân kiều bào luôn mong muốn đất nước tiếp tục phát triển ổn định, bền vững và ngày càng hội nhập sâu với thế giới. Và cộng đồng kiều bào quan tâm nhất chính là sự ổn định và tính dự đoán của chính sách, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế và đầu tư, “Kiều bào là một phần máu thịt của dân tộc Việt Nam”.

Tại Úc, thịnh vượng được xây dựng trên nền tảng pháp lý minh bạch, nhất quán và có khả năng dự báo cao. Nhà đầu tư và kiều bào không sợ khó, điều họ lo ngại nhất là sự bất định. Nếu Việt Nam tiếp tục cải cách thể chế theo hướng thượng tôn pháp luật, cụ thể hóa quy định pháp luật và đẩy mạnh chuyển đổi số thực chất, chúng ta có thể tạo dựng một “lòng tin định lượng”, đủ sức thu hút các dòng vốn bền vững.

Kiều bào không chỉ mang về vốn, mà còn sở hữu tri thức quản trị, công nghệ và mạng lưới quốc tế. Cần có cơ chế “đặt hàng” cụ thể để huy động nguồn lực này, đồng thời gắn kết thế hệ Việt kiều trẻ thông qua các chương trình thực tập chiến lược và quỹ khởi nghiệp, hình thành đội ngũ “đại sứ kinh tế” cho đất nước.

Sau Đại hội XIV, khi ý Đảng hòa cùng lòng dân, Việt Nam hoàn toàn có đủ nội lực để bứt phá và bước vào kỷ nguyên vươn mình.

* Cảm ơn ông về những chia sẻ ý nghĩa này!