Ông Võ Hồng Tú - Tổng Giám đốc Công ty Luật TNHH Minh Tú cho rằng,  Đảng và Nhà nước xác định cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của dân tộc, đồng thời là nguồn lực quan trọng và nhân tố góp phần tăng cường quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới, là một chủ trương đúng đắn, thể hiện tư duy nhất quán và tầm nhìn dài hạn.

Ông nhấn mạnh, quan điểm này đã được khẳng định trong Nghị quyết 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài. Để chủ trương đi vào thực tiễn hiệu quả, theo ông, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng rõ ràng, minh bạch, phù hợp với bối cảnh mới, đồng thời bảo đảm đầy đủ quyền và nghĩa vụ công dân theo quy định pháp luật.

Theo ông Võ Hồng Tú, việc khẳng định vai trò của kiều bào phải được đặt trên nền tảng pháp lý vững chắc liên quan đến quyền công dân, quyền sở hữu, quyền đầu tư, cư trú và kinh doanh; qua đó tạo dựng niềm tin bền vững để người Việt Nam ở nước ngoài yên tâm gắn bó, đóng góp trí tuệ và nguồn lực cho sự phát triển chung của đất nước.

Ông cũng cho biết, thời gian qua đã có nhiều quy định mới theo hướng thông thoáng hơn liên quan đến thủ tục cư trú, xác nhận nguồn gốc Việt Nam, đầu tư kinh doanh, sở hữu nhà ở - bất động sản cũng như chính sách trong quá trình triển khai dự án. Theo ông, những nỗ lực cải cách của TP.HCM nói riêng và các địa phương trên cả nước nói chung đang từng bước minh bạch hóa thông tin, tháo gỡ rào cản pháp lý, qua đó khơi thông dòng vốn và nguồn tri thức từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Ông Nguyễn Vũ Minh Hoàng - Tổng Thư ký Hội liên lạc người Việt Nam ở nước ngoài TP.HCM chia sẻ tại toạ đàm - Ảnh: T.H

Đối với bất động sản theo ông Võ Hồng Tú cho rằng, không chỉ mang ý nghĩa là một kênh đầu tư sinh lời vượt trội mà còn là chốn mong về để an hưởng tuổi già, là di sản văn hóa và vật chất để lại cho thế hệ mai sau. Nhưng trước khi có những cải cách mang tính đột phá của hệ thống pháp luật hiện hành, giai đoạn áp dụng luật Đất đai 2003 và luật Đất đai 2013, quyền tiếp cận, sở hữu và trực tiếp đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (thường được gọi là sổ đỏ hay sổ hồng) của cộng đồng kiều bào bị giới hạn vô cùng nghiêm ngặt. 

Chính từ những điểm nghẽn này, nhiều kiều bào chuyển tiền từ nước ngoài về và "nhờ người thân tại Việt Nam đứng tên hộ" trên các giấy tờ sở hữu tài sản. Đó là khởi nguồn cho hàng loạt các vụ án tranh chấp đất đai gay gắt, có những vụ việc dẫn đến người đi tù, người thì mất tiền không lấy lại được.

Việc để người nhà đứng tên, ông Võ Hồng Tú cho biết có thể dẫn đến 5 rủi ro pháp lý chí mạng, có khả năng tước đoạt toàn bộ tài sản của kiều bào một cách hợp pháp chỉ trong chớp mắt. Đó là rủi ro người đứng tên hộ tài sản thực hiện; người đứng tên hộ đột ngột qua đời, tài sản được chia theo thừa kế cho người thân trong gia đình; người đứng tên tài sản làm ăn thất bại, tài sản bị kê biên thi hành án, phá sản để thực hiện nghĩa vụ trả nợ; tài sản bị thu hồi và đền bù giải tỏa, người đứng tên tài sản được nhận số tiền này; hay án lệ 02/2016 chia đôi giá trị gia tăng của tài sản, người đứng tên hộ được chia một nửa số tiền lời khi bán tài sản.

"Từ những bất cập kéo dài và nhằm thực hiện chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta trong việc thu hút nguồn lực tri thức, tài chính từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, Quốc hội đã chính thức thông qua luật Đất đai năm 2024 (có hiệu lực đồng bộ cùng luật Nhà ở 2023 và luật Kinh doanh bất động sản mới). Sự ra đời của đạo luật này được giới chuyên môn đánh giá là một cuộc cách mạng pháp lý, một cú hích lịch sử tháo gỡ hoàn toàn những rào cản cấm đoán vô lý tồn tại suốt nhiều thập kỷ, giúp kiều bào trở về đầu tư, sở hữu và định đoạt tài sản một cách hiên ngang, hợp pháp", ông Võ Hồng Tú cho biết.

Tháo gỡ rào cản để đón dòng vốn kiều bào

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Vũ Minh Hoàng - Tổng Thư ký Hội Liên lạc người Việt Nam ở nước ngoài TP.HCM cho biết, hiện nay ngày càng nhiều chuyên gia, doanh nhân, trí thức kiều bào quyết định trở về đầu tư tại Việt Nam, trong đó có TP.HCM. Có những kiều bào tiêu biểu như Phạm Nhật Vượng hay Jonathan Hạnh Nguyễn.... đã đầu tư nguồn lực tài chính rất lớn về nước, ghi dấu ấn bằng nhiều đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

Chia sẻ riêng với Doanh nhân Việt - Úc, ông Nguyễn Vũ Minh Hoàng cho biết cộng đồng kiều bào tại Úc hiện có tỷ lệ về đầu tư, sinh sống và làm việc tại TP.HCM khá lớn. Với khoảng 350.000 người Việt Nam đang sinh sống tại Úc, đây là cộng đồng người Việt ở nước ngoài lớn thứ ba sau Mỹ và Nhật Bản, đồng thời là một trong những cộng đồng sắc tộc có ảnh hưởng đáng kể tại sở tại. Tiếng Việt hiện là một trong những ngôn ngữ phổ biến tại Úc và đã được giảng dạy trong hệ thống trường trung học như một ngoại ngữ.

Ông cũng nhấn mạnh những hoạt động, đóng góp nổi bật của các hội đoàn người Việt tại Úc như Hội Trí thức và chuyên gia Việt Nam, Hội Sinh viên Việt Nam, Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Việt Nam, Hội Doanh nhân Việt Nam tại Úc… Đáng chú ý, Viện Chính sách Việt Nam - Úc cũng vừa được thành lập tại Đại học RMIT, mở ra thêm một kênh kết nối học thuật và chính sách giữa hai nước.

Ông Nguyễn Vũ Minh Hoàng - Tổng Thư ký Hội liên lạc người Việt Nam ở nước ngoài TP.HCM chia sẻ riêng với phóng viên - Ảnh: Thành Luân 

Theo ông, bà con kiều bào tại Úc luôn quan tâm sát sao đến tình hình đất nước, thường xuyên theo dõi các chủ trương, chính sách trong nước để tìm kiếm cơ hội hợp tác và đầu tư phù hợp. Ông đánh giá cao vai trò của Hội Doanh nhân Việt Nam tại Úc (VBAA) trong thời gian qua khi đã làm tốt chức năng kết nối, xúc tiến đầu tư và thương mại, góp phần đưa hàng Việt thâm nhập thị trường có tiêu chuẩn cao và giàu tiềm năng như Úc.

“Khi những rào cản về cơ chế, chính sách tiếp tục được khơi thông và minh bạch hóa, cộng đồng kiều bào tại Úc sẽ trở thành nguồn lực quan trọng, đóng góp mạnh mẽ cho sự phát triển chung của đất nước và của TP.HCM nói riêng. VBAA sẽ là cầu nối giao thương mạnh mẽ cho nông sản Việt sang Úc và  là cầu nối hữu hiệu đối với doanh nhân kiều bào và doanh nhân người Úc vào Việt Nam”, ông Nguyễn Vũ Minh Hoàng kỳ vọng.

Bìa sách - Ảnh: T.Hải

Cũng theo lãnh đạo Hội Liên lạc người Việt Nam ở nước ngoài TP.HCM, hiện Thành phố là địa phương thu hút lượng kiều hối lớn nhất cả nước, chiếm khoảng 60% tổng lượng kiều hối, tương đương 9-10 tỷ USD mỗi năm. Nguồn vốn này góp phần quan trọng bổ sung cho đầu tư sản xuất - kinh doanh, tiêu dùng và phát triển đô thị. Nhưng theo các chuyên gia, hiện chỉ khoảng 8,4% kiều hối được đưa vào sản xuất, kinh doanh, cho thấy dư địa còn rất lớn để chuyển hóa thành các dự án đầu tư dài hạn.

Trong khi đó, ông Nguyễn Triều Lưu - Phó Ban chuyên môn nghiệp vụ, đào tạo - Hội Luật gia TP.HCM đã thông tin đến đại biểu kiều bào những nội dung mới của Luật Quốc tịch Việt Nam (sửa đổi, bổ sung). Theo đó, kiều bào trở lại quốc tịch Việt Nam thuận lợi hơn; mọi trường hợp đã mất quốc tịch Việt Nam khi có nguyện vọng xin trở lại đều được xem xét, không còn bó hẹp trong các điều kiện khắt khe như trước đây. Các quy định mới cũng rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ nhập quốc tịch tại Sở Tư pháp và trình UBND cấp tỉnh từ 10 ngày xuống còn 5 ngày làm việc, đồng thời điều chỉnh điều kiện nhập quốc tịch theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn.

Tại tọa đàm, nhiều ý kiến nhìn nhận rằng, dù tiềm năng lớn, không ít kiều bào vẫn gặp khó khi trở về sinh sống hoặc tìm hiểu cơ hội đầu tư. Thủ tục liên quan đến cư trú, xác nhận nguồn gốc Việt Nam, quốc tịch hay đăng ký đầu tư còn nhiều bước, thiếu tính liên thông; hệ thống thông tin pháp lý chưa đồng bộ, đặc biệt với các quy định mới, khiến nhà đầu tư lúng túng. Sự khác biệt giữa môi trường pháp lý trong nước và quốc tế cũng ảnh hưởng đến quá trình chuyển vốn, thành lập doanh nghiệp hoặc sở hữu tài sản.

Ông Võ Hồng Tú - Tổng Giám đốc Công ty Luật TNHH Minh Tú phát biểu

Bên cạnh đó, cơ chế hỗ trợ chuyên biệt theo mô hình “một cửa” dành riêng cho nhà đầu tư kiều bào hiện chưa rõ nét, làm giảm tính thuận lợi khi triển khai dự án.

Theo các diễn giả, thời gian qua Việt Nam đã từng bước hoàn thiện khung pháp lý về quốc tịch và cư trú, tạo điều kiện để người Việt Nam ở nước ngoài giữ quốc tịch, xác nhận nguồn gốc Việt Nam và về nước sinh sống, làm việc lâu dài. Chính sách miễn thị thực dài hạn cho kiều bào và thân nhân, mở rộng quyền sở hữu nhà ở, tài sản hợp pháp tại Việt Nam được xem là những bước tiến quan trọng. Đồng thời, các chương trình kết nối chuyên gia, trí thức, doanh nhân toàn cầu cũng được đẩy mạnh nhằm khuyến khích kiều bào đầu tư, chuyển giao công nghệ và tham gia hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.

Trong khuôn khổ chương trình, Ban Tổ chức trân trọng ra mắt “Cẩm nang pháp lý dành cho kiều bào đầu tư tại Việt Nam” do Thạc sĩ Luật Võ Hồng Tú biên soạn. 

Theo ông Võ Hồng Tú, cuốn cẩm nang này được xây dựng như một tài liệu hướng dẫn thực tiễn, hệ thống hóa các quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến nhu cầu của kiều bào khi về nước, bao gồm: thủ tục cư trú, xác nhận nguồn gốc Việt Nam, đầu tư kinh doanh, sở hữu nhà ở - bất động sản, cũng như các lưu ý pháp lý quan trọng nhằm hạn chế rủi ro trong quá trình triển khai dự án. 

“Cẩm nang không chỉ cung cấp thông tin pháp lý một cách dễ tiếp cận, mà còn hướng đến mục tiêu trở thành “cầu nối tri thức" giúp kiều bào hiểu đúng, làm đúng và yên tâm đồng hành lâu dài với môi trường đầu tư tại Việt Nam. Đây cũng là một trong những nỗ lực cụ thể nhằm minh bạch hóa thông tin, góp phần tháo gỡ rào cản và khơi thông dòng vốn, tri thức từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài”, ông nói.

Chia sẻ với Doanh nhân Việt - Úc, ông Trần Bá Phúc - Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội Doanh nhân Việt Nam tại Úc (VBAA), Phó Chủ nhiệm CLB Vì Trường Sa - Hoàng Sa thân yêu  cho biết, về quan hệ song phương Việt Nam - Úc hiện Đối tác Chiến lược Toàn diện. Theo ông, trong các cuộc trao đổi gần đây, lãnh đạo Úc luôn nhấn mạnh và đánh giá cao vai trò của cộng đồng người Việt tại sở tại. Việc triển khai khuôn khổ hợp tác mới giữa hai nước được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người Việt tại Úc, đồng thời mở rộng thêm nhiều cơ hội hợp tác về đầu tư, giáo dục, khoa học - công nghệ và thương mại.

“Đứng trước những bất cập kéo dài và nhằm cụ thể hóa chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước trong việc thu hút nguồn lực tri thức, tài chính từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Đất đai 2024, có hiệu lực đồng bộ cùng Luật Nhà ở 2023 và Luật Kinh doanh bất động sản 2023. Tôi cho rằng, sự ra đời của các đạo luật này được xem như một bước đột phá pháp lý quan trọng, tháo gỡ nhiều rào cản chưa còn phù hợp trong thực tiễn, tạo hành lang minh bạch và thuận lợi hơn để kiều bào đầu tư, sở hữu và định đoạt tài sản tại Việt Nam một cách hợp pháp”, ông Trần Bá Phúc nói.

Ông tin tưởng, trong thời gian tới sẽ có ngày càng nhiều kiều bào, đặc biệt là các doanh nhân, mạnh dạn đầu tư, mua và sở hữu bất động sản tại quê hương một cách thuận lợi, bền vững. Điều này không chỉ góp phần phát triển thị trường trong nước mà còn tạo nền tảng để kiều bào yên tâm trở về Việt Nam sinh sống, làm việc và kinh doanh lâu dài, đóng góp thiết thực cho sự phát triển chung của đất nước.