(DNVU) - Mỗi khi tháng Chạp gõ cửa, khi những cành mai vàng ở phương Nam bắt đầu hé nụ, khi những cơn mưa phùn phương Bắc lất phất trên mái ngói rêu phong, lòng người Việt ở bất cứ đâu cũng chợt thổn thức, ừa... Tết sắp về.

Có những cụm từ chỉ cần khẽ chạm vào đã khiến tim người rung lên một nhịp sâu hơn bình thường. “Tết sum vầy” là một cụm từ như thế. Ba chữ giản dị, không cầu kỳ mỹ lệ, nhưng lại chứa chất cả một trời ký ức, một bề dày văn hóa và một miền thương nhớ không dễ gọi tên.

Tự bao đời, Tết không chỉ là sự chuyển giao của đất - trời, mà còn là cuộc trở về của lòng người. Trong nhịp sống hiện đại, ta có thể đi rất xa, xa khỏi ngôi nhà cũ, xa khỏi bến sông, xa khỏi giọng nói quen thuộc của mẹ cha. Nhưng mỗi khi tháng Chạp gõ cửa, khi những cành mai vàng ở phương Nam bắt đầu hé nụ, khi những cơn mưa phùn phương Bắc lất phất trên mái ngói rêu phong, lòng người Việt ở bất cứ đâu cũng chợt thổn thức, ừ ... Tết sắp về.

Với người ở gần quê, “sum vầy” là chuyến xe cuối năm chở đầy quà bánh và nỗi nôn nao. Với người con xa xứ, đặc biệt là kiều bào nơi đất khách, hai chữ ấy còn nặng hơn, sâu hơn, và thiêng liêng hơn bội phần. Bởi “sum vầy” với họ không chỉ là về một ngôi nhà, mà là về lại một phần căn tính của mình.

Tôi từng gặp một người Việt đã sống hơn hai mươi năm ở châu Âu. Cô kể rằng, giữa những mùa Đông tuyết trắng và ánh đèn Noel rực rỡ, anh vẫn thấy mình thiếu một điều gì đó mỗi dịp cuối năm. Không phải thiếu tiện nghi, không phải thiếu thành đạt. Mà thiếu mùi hương trầm đêm giao thừa, thiếu tiếng cười của xóm giềng chúc Tết, thiếu cảm giác được cúi đầu trước bàn thờ tổ tiên, lặng lẽ khấn một lời cho năm mới bình an.

Với người con xa quê, “Tết sum vầy” là tấm vé máy bay được đặt trước cả tháng trời, là những ngày đếm ngược từng con số trên lịch. Đó là khoảnh khắc bước xuống sân bay, hít một hơi thật sâu mùi không khí quê nhà, nghe tiếng Việt rộn ràng quanh mình và bất giác thấy sống mũi cay cay. Giây phút ấy, mọi khoảng cách địa lý dường như tan biến. Chỉ còn lại một cảm giác rất thật, rằng mình đã trở về.

Nhưng “sum vầy” không chỉ là trở về trong không gian. Đôi khi, đó còn là sự gặp gỡ giữa những tâm hồn cùng chung nguồn cội. Ở những phố thị xa xôi, giữa những cộng đồng người Việt nơi hải ngoại, mỗi dịp Tết đến, người ta lại tìm đến nhau. Một mâm cơm tất niên được bày ra, có thể không đủ đầy như ở quê nhà, nhưng vẫn có bánh chưng, dưa hành, vẫn có câu chúc an khang, thịnh vượng vang lên bằng giọng Việt thân thương.

Khoảnh khắc vui xuân ấm áp bên gia đình - Ảnh: Minh hoạ

Khi ấy, “sum vầy” là gặp lại đồng hương. Là nghe một giọng nói quen thuộc giữa biển người xa lạ. Là chia sẻ với nhau câu chuyện về quê cũ, về con đường làng đã thay đổi, về ngôi trường xưa nay đã sơn lại màu mới. Trong những buổi gặp gỡ ấy, người ta không chỉ ăn Tết mà người ta giữ gìn một phần linh hồn dân tộc.

Từng chứng kiến một buổi họp mặt cộng đồng người Việt ở nước ngoài vào dịp xuân. Trên sân khấu nhỏ, những tà áo dài thướt tha, những làn điệu dân ca vang lên giữa lòng một thành phố phương Tây hiện đại. Những đứa trẻ sinh ra ở xứ người, nói tiếng Việt chưa tròn vành rõ chữ, vẫn được cha mẹ dắt tay lên nhận lì xì, được nghe kể về phong tục Tết quê hương.

Khi ấy, tôi hiểu, “Tết sum vầy” không chỉ là đoàn tụ của một gia đình, mà là sự nối dài của cả một dòng chảy văn hóa 400 năm văn hiến!

Sum vầy còn là khi những người Việt xa quê gặp lại nhau nơi đất khách, nhận ra trong ánh mắt nhau một niềm đồng cảm lặng thầm. Họ có thể khác vùng miền, khác hoàn cảnh, nhưng cùng chung một nỗi nhớ. Nỗi nhớ ấy không ồn ào như một mạch nước ngầm nuôi dưỡng bản sắc. Và chính trong những ngày Tết, mạch nước ấy lại trào dâng mạnh mẽ nhất.

Ba chữ “Tết sum vầy” vì thế vượt ra khỏi phạm vi của một mái nhà. Nó mở rộng thành vòng tay của quê hương. Dù bạn đang ở Hà Nội, Sài Gòn, Paris hay California, hay tận nước Úc xa xôi… chỉ cần lòng còn hướng về nguồn cội, thì nơi đó đã có một phần “sum vầy”.

Và cũng có khi, “sum vầy” là cuộc trở về trong tâm tưởng. Có những người vì hoàn cảnh không thể về quê ăn Tết. Họ đón giao thừa qua màn hình điện thoại, nhìn cha mẹ già cười hiền trong cuộc gọi video. Khoảng cách hàng 100km được rút ngắn bằng một tiếng “con đây”. Dẫu không được chạm tay, không được ngồi cùng mâm cơm...  nhưng tình thân vẫn vẹn nguyên không hề suy suyển. Trong thời khắc ấy, “sum vầy” không nằm ở không gian mà ở sự kết nối của trái tim với trái tim!

Tết dạy con người ta biết trân trọng những điều tưởng chừng bình thường. Một bữa cơm có đủ mặt anh em. Một cái ôm sau nhiều năm xa cách. Một lời xin lỗi được nói ra trước thềm năm mới. Tết cũng nhắc những người con xa quê rằng, dù đi đâu, làm gì, thành đạt đến đâu, thì cội rễ vẫn ở đó, nơi có tiếng gọi “về nhà”.

Có lẽ vì thế mà ba chữ “Tết sum vầy” luôn mang trong mình một sức mạnh đặc biệt. Nó làm mềm những trái tim từng chai sạn bởi mưu sinh. Nó kéo gần những khoảng cách tưởng như không thể. Nó khiến những người Việt ở bốn phương trời cùng hướng về một điểm chung là quê hương cố quốc.

Khi pháo hoa bừng sáng trong đêm giao thừa, dù ở quảng trường lớn của một đô thị phương Tây hay trên mái nhà nhỏ nơi miền quê Việt Nam, tôi tin, trong sâu thẳm mỗi người con đất Việt đều vang lên một lời thầm thì: mong được đoàn viên, mong được trở về, mong được nắm tay nhau trong khoảnh khắc chuyển giao thiêng liêng ấy.

“Thiêng liêng 3 chữ Tết sum vầy” không chỉ là một câu nói đẹp. Đó là một giá trị sống. Là lời nhắc nhở về tình thân, về cội nguồn, về trách nhiệm gìn giữ bản sắc giữa thế giới đổi thay không ngừng.

Và dẫu năm tháng như bóng câu qua cửa sổ, dẫu những chuyến đi có dài thêm, tôi vẫn tin chỉ cần còn một người Việt hướng lòng về quê hương trong những ngày Tết. Và chỉ cần còn những cuộc gặp gỡ đồng hương nơi đất khách, thì ba chữ ấy vẫn sẽ sáng lên, ấm áp, bền bỉ và thiêng liêng như ngọn lửa thiêng liêng không bao giờ tắt trong tâm hồn dân tộc!