(DNVU) - Văn phòng SPS Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) vừa tổng hợp danh sách thông báo dự thảo và quy định có hiệu lực liên quan đến các biện pháp an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) của các thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) trong giai đoạn từ ngày 16-30/4/2026.

Theo đó, tổng cộng có 41 thông báo được ghi nhận, bao gồm 14 thông báo dự thảo lấy ý kiến và 27 thông báo đã có hiệu lực. Diễn biến này cho thấy xu hướng gia tăng các rào cản kỹ thuật, yêu cầu kiểm soát chất lượng ngày càng chặt chẽ tại nhiều thị trường nhập khẩu lớn.

Tại Trung Quốc, nước này đã ban hành danh mục 21 loài ngoại lai trọng điểm thuộc diện kiểm soát tại cửa khẩu. Danh mục bao gồm các nhóm côn trùng, động vật thân mềm, cá và lưỡng cư, được rà soát, điều chỉnh định kỳ dựa trên đánh giá rủi ro và tình hình thực tế. Những auy định có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, yêu cầu tăng cường kiểm soát đối với hàng hóa nhập khẩu.

Mô hình trồng mít ruột đỏ đạt chuẩn Globalgap tại HTX Phước Thiện

Trong khi đó, tại Đài Loan (Trung Quốc), phạm vi điều chỉnh được mở rộng với 186 tổ hợp hoạt chất và sản phẩm, liên quan đến 39 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật. Quy định mới tập trung mở rộng phạm vi áp dụng, đồng thời tăng cường kiểm soát đối với các nhóm nông sản có rủi ro cao như rau gia vị, trà, cà phê.

Tại Mỹ, các quy định mới điều chỉnh mức dư lượng tối đa (MRL) đối với thuốc bảo vệ thực vật trong thực phẩm và thức ăn chăn nuôi đã được ban hành. Những thay đổi này liên quan đến nhiều mặt hàng nông sản như đậu, ngô, lúa gạo và trái cây nhiệt đới, đồng thời thiết lập lộ trình chuyển tiếp để doanh nghiệp thích ứng.

Với Vương quốc Anh cũng sửa đổi quy định về mức dư lượng tối đa đối với hoạt chất Prosulfocarb, trong đó đáng chú ý là việc điều chỉnh tăng ngưỡng MRL đối với nhóm rau gia vị và hoa ăn được nhằm thiết lập dung sai nhập khẩu.

Đáng lưu ý, Ukraine đã bổ sung mặt hàng sầu riêng tươi hoặc ướp lạnh của Việt Nam vào danh mục kiểm soát tăng cường khi nhập khẩu, với chỉ tiêu kiểm tra là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật bằng các phương pháp phân tích hiện đại.

Theo bà Nguyễn Thị Mai Thảo - Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Việt Nam tại Úc (VBAA), việc ngày càng nhiều quốc gia siết chặt các quy định về kiểm dịch động thực vật (SPS) không còn là câu chuyện mang tính kỹ thuật đơn thuần, mà đã trở thành “hàng rào tiêu chuẩn” trong thương mại toàn cầu. 

Trong bối cảnh người tiêu dùng quốc tế ngày càng quan tâm đến sức khỏe, tính bền vững và minh bạch của chuỗi cung ứng, các thị trường nhập khẩu không chỉ yêu cầu sản phẩm ngon hay giá cạnh tranh, mà còn đòi hỏi khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng, quy trình sản xuất an toàn, thân thiện môi trường và tuân thủ nghiêm ngặt các chuẩn mực quốc tế.

Mít ruột đỏ đạt chuẩn Globalgap tại HTX Phước Thiện

“Đây vừa là áp lực, vừa là phép thử đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Nếu trước đây nhiều doanh nghiệp có thể dựa vào lợi thế chi phí thấp hoặc sản lượng lớn để thâm nhập thị trường, thì hiện nay “cuộc chơi” đã thay đổi. Chất lượng, độ ổn định và tính minh bạch mới là yếu tố quyết định khả năng tồn tại lâu dài của hàng hóa Việt Nam tại các thị trường khó tính như Úc, châu Âu hay Bắc Mỹ…’, bà Mai Thảo nói.

Con theo ông Nguyễn viết vị - UV BCH Liên minh HTX Việt Nam, UV BCH Hội Nông dân TP.Đồng Nai, Chủ nhiệm CLB Nông dân sản xuất - kinh doanh giỏi TP.Đồng Nai, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thực phẩm MIT VEGAN, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Phước Thiện, thực tế này buộc doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải thay đổi tư duy từ “đáp ứng đơn hàng” sang “đáp ứng tiêu chuẩn”.

Điều đó không chỉ dừng ở khâu cuối cùng trước khi xuất khẩu, mà phải bắt đầu ngay từ vùng nguyên liệu, quy trình canh tác, thu hoạch, bảo quản, vận chuyển cho đến hệ thống kiểm định và quản trị dữ liệu. Theo ông Viết Vị, Một lô hàng bị cảnh báo hay trả về không còn là rủi ro riêng của một doanh nghiệp, mà có thể ảnh hưởng đến uy tín của cả ngành hàng và hình ảnh nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Cũng theo ông, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu cơ hội thị trường, mà là khả năng thích ứng của doanh nghiệp trước các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe và thay đổi liên tục. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam vẫn còn tâm lý bị động, thiếu bộ phận chuyên trách theo dõi quy định SPS của từng quốc gia, dẫn đến tình trạng “nước đến chân mới nhảy”, khi phát sinh cảnh báo mới bắt đầu điều chỉnh. Ở các nền kinh tế phát triển, việc cập nhật tiêu chuẩn, đầu tư công nghệ truy xuất nguồn gốc hay xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn đã trở thành yêu cầu mang tính sống còn.

Tuy nhiên, ông Viết Vị cũng nhìn nhận đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tái cấu trúc theo hướng chuyên nghiệp và bền vững hơn. Khi đáp ứng được các tiêu chuẩn SPS nghiêm ngặt, hàng hóa Việt Nam không chỉ gia tăng khả năng tiếp cận thị trường mà còn nâng cao giá trị thương hiệu, cải thiện giá bán và tạo dựng niềm tin lâu dài với đối tác quốc tế.

Trong bối cảnh nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đang mở ra dư địa lớn cho xuất khẩu, doanh nghiệp nào đi trước trong việc chuẩn hóa quy trình sản xuất, xây dựng hệ sinh thái kiểm soát chất lượng và minh bạch hóa chuỗi cung ứng sẽ có lợi thế cạnh tranh rất lớn.

“Muốn đi đường dài ở thị trường quốc tế, doanh nghiệp Việt không thể tiếp tục xuất khẩu theo tư duy ngắn hạn hay chạy theo sản lượng. Điều quan trọng là phải xây dựng được năng lực đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu như một phần trong chiến lược phát triển cốt lõi. Chỉ khi kiểm soát tốt chất lượng ngay từ đầu vào, chủ động thích ứng với các quy định SPS và đầu tư nghiêm túc cho truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp mới có thể duy trì và mở rộng thị phần một cách bền vững”, ông Viết Vị nhấn mạnh.