(DNVU) - Chiếm 23,5% GDP và đóng góp gần 1/3 tổng thu ngân sách cả nước, TP.HCM khép lại năm 2025 với nhiều chỉ dấu tích cực, bất chấp những thách thức từ quá trình tái cấu trúc bộ máy hành chính và mở rộng không gian phát triển. Nhưng mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới đặt ra yêu cầu cấp thiết về những chiến lược dài hạn, đồng bộ, nhất là trong lĩnh vực hạ tầng giao thông và phát triển các ngành công nghệ chiến lược - những động lực then chốt cho tăng trưởng bền vững.

Trong bối cảnh dư địa của các động lực tăng trưởng truyền thống đang dần thu hẹp, TP.HCM đứng trước yêu cầu phải tìm kiếm những hướng đi mới để tạo đột phá. Cùng với việc từng bước tháo gỡ các vướng mắc về quy hoạch, hạ tầng giao thông và thể chế, việc lựa chọn các ngành công nghệ mũi nhọn, nâng cao năng lực điều phối vùng, đồng thời bảo đảm tăng trưởng kinh tế gắn với nâng cao chất lượng sống của người dân được xem là những nội dung trọng tâm trong giai đoạn phát triển mới của Thành phố.

Trả lời báo chí tại họp báo định kỳ về tình hình kinh tế - xã hội trên địa bàn chiều 15/1, bà Trương Thiết Hà - Phó Trưởng phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế (Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM), cho rằng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, TP.HCM cần ưu tiên các định hướng chính sách dài hạn cho giai đoạn 2026-2030, trước hết là tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch và hạ tầng giao thông. Theo bà, đối với lĩnh vực quy hoạch, Thành phố cần điều chỉnh, xây dựng quy hoạch tổng thể theo tinh thần Nghị quyết số 260/2025/QH15 của Quốc hội (điều chỉnh, bổ sung Nghị quyết 98).

Theo đại diện Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, thực tiễn triển khai cho thấy vẫn còn 04 điểm nghẽn lớn đang kìm hãm động lực tăng trưởng của Thành phố, dù nhiều chủ trương, chính sách đã được ban hành và tổ chức thực hiện trong thời gian qua. Việc nhận diện rõ các điểm nghẽn này được xem là cơ sở quan trọng để TP.HCM xây dựng các giải pháp phù hợp, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong thời gian tới.

Ảnh: Minh hoạ

Theo bà Trương Thiết Hà, quy hoạch là điểm nghẽn mang tính nền tảng, ảnh hưởng trực tiếp đến mọi lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội tại Thành phố. Trong giai đoạn trước, công tác lập và tổ chức thực hiện quy hoạch tại Thành phố cần tăng tốc để theo kịp yêu cầu thực tiễn, thiếu tính đồng bộ và tầm nhìn dài hạn. Vì vậy, theo bà Thiết Hà, việc điều chỉnh quy hoạch diễn ra nhiều lần, thậm chí có trường hợp điều chỉnh mang tính cục bộ, ngắn hạn, gây hệ lụy đến môi trường, cảnh quan đô thị và quyền lợi chính đáng của cộng đồng dân cư .

Cũng theo bà Thiết Hà, tình trạng “quy hoạch treo” kéo dài nhiều năm không chỉ gây bức xúc trong xã hội mà còn làm lãng phí nguồn lực đất đai, cản trở cơ hội đầu tư và phát triển trở thanh một điểm đáng chú ý. Cùng với đó, những bất cập trong pháp luật đất đai, hạn chế về nguồn lực giải phóng mặt bằng và khó khăn trong điều chỉnh quy hoạch sau sáp nhập địa giới hành chính cũng khiến quá trình triển khai quy hoạch cần thống nhất và đồng bộ.

Nói về hạ tầng giao thông, theo bà Thiết Hà khẳng định, những năm gần đây, Thành phố đã dành nguồn lực đáng kể cho phát triển hạ tầng giao thông với hàng loạt dự án trọng điểm như Vành đai 3, Vành đai 4, mở rộng Quốc lộ 13, các tuyến cao tốc liên vùng, cũng như đưa vào vận hành tuyến metro số 1 và đẩy nhanh tiến độ metro số 2 .

Nhưng theo bà Thiết Hà, hiện hạ tầng giao thông đô thị vẫn trong tình trạng quá tải. Việc ùn tắc tại các cửa ngõ và trục giao thông chính, đặc biệt vào giờ cao điểm thường xuyên diễn ra. Bà Thiết Hà phân tích thêm, với kết cấu hạ tầng liên kết vùng chưa hoàn chỉnh dẫn đến chi phí logistics của doanh nghiệp tăng cao, làm giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân. Vì khuyến nghị là cần có một bài toán không thể giải quyết bằng những dự án đơn lẻ, mà đòi hỏi tư duy phát triển giao thông tích hợp, liên thông vùng và dài hạn.

Một trong những điểm nghẽn đáng chú ý khác mà bà Thiết Hà cho rằng, đó là đầu tư toàn xã hội. Theo bà, tỷ lệ giải ngân đầu tư công năm 2025 mới đạt khoảng 78% kế hoạch, trong khi huy động đầu tư tư nhân chưa đạt kỳ vọng. Tổng vốn đầu tư xã hội của Thành phố hiện chỉ chiếm khoảng 17,4% cả nước, chưa tương xứng với vai trò đầu tàu kinh tế .

Trong khi đó, áp lực càng lớn hơn khi nhu cầu đầu tư công giai đoạn 2026-2030 lên tới 3,2 triệu tỷ đồng, nhưng ngân sách Thành phố chỉ có thể đáp ứng khoảng 30%. Vì vậy theo bà Thiết Hà Thành phố cần đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một khuôn khổ thể chế đủ mạnh, minh bạch và linh hoạt để thu hút nguồn lực xã hội, đặc biệt là khu vực tư nhân.

Trong khi đó, dù dòng vốn FDI tiếp tục tăng trưởng, năm 2025 Thành phố thu hút khoảng 8,17 tỷ USD, nhưng hiệu quả lan tỏa, nhất là trong chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong nước, vẫn còn hạn chế.

Nói về chuyển đổi số và phát triển khoa học - công nghệ, bà Thiết Hà cho rằng thời gian qua, TP.HCM đã đạt được một số kết quả tích cực, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Để quá trình này đi vào chiều sâu và phát huy hiệu quả cao hơn, Thành phố cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các yếu tố nền tảng, từ thể chế, dữ liệu, hạ tầng công nghệ đến nguồn nhân lực, yếu tố then chốt quyết định sự thành công của chuyển đổi số.

Cũng theo vị đại diện Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM, đầu tư cho khoa học công nghệ đã được quan tâm hơn nhưng khung pháp lý chưa đồng bộ khiến việc giải ngân chậm, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai các chủ trương lớn. Quan trọng hơn, theo bà Thiết Hà, nếu không xây dựng được văn hóa số, khuyến khích đổi mới và chấp nhận thay đổi trong đội ngũ cán bộ, công chức, thì chuyển đổi số khó có thể đi vào chiều sâu.

Từ việc phân tích các điểm nghẽn, bà Thiết Hà đặc biệt nhấn mạnh vai trò then chốt của yếu tố nguồn nhân lực trong điều hành và tổ chức thực hiện chính sách. Theo bà,  nguồn nhân lực khu vực công cần được nâng cao cả về năng lực, phẩm chất và tinh thần trách nhiệm; bố trí đúng người, đúng việc; gắn quản trị với các chỉ số đánh giá hiệu quả cụ thể, tránh trao việc nhầm người.

Về vấn đề này, bà Thiết Hà khuyến nghị, việc khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm theo tinh thần các nghị định của Chính phủ cần được triển khai thực chất, kịp thời và minh bạch. Song song đó, Thành phố cần triển khai mạnh mẽ tiếp các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đào tạo, thu hút, đãi ngộ và giữ chân nhân tài trong các ngành mũi nhọn (như công nghệ cao, bán dẫn, logistics, công nghệ sinh học, kinh tế số...); cũng như hoàn thiện cơ chế thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài về nước tham gia các chương trình, dự án cụ thể; với các cơ chế chính sách đặc thù về thu nhập, hỗ trợ nhà ở, môi trường làm việc và ưu tiên tiếp cận các chương trình nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.

Qua nghiên cứu thực tiễn, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM xác định 4 nút thắt mang tính cấu trúc đang kìm hãm động lực phát triển.

1. Công tác quy hoạch chưa theo kịp thực tiễn, thiếu đồng bộ và tầm nhìn dài hạn; tình trạng quy hoạch treo gây lãng phí nguồn lực.

2. Hệ thống hạ tầng giao thông quá tải, thiếu sự liên kết vùng hoàn chỉnh, dẫn đến ùn tắc và tăng chi phí logistics.

3. Giải ngân đầu tư công còn chậm (chỉ đạt 78% kế hoạch năm 2025). Ngân sách thành phố hiện chỉ đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu vốn giai đoạn 2026-2030.

4. Khung pháp lý cho công cuộc chuyển đổi số và đầu tư, phát triển khoa học công nghệ chưa đồng bộ, thiếu sự kết nối dữ liệu giữa các cơ quan và thách thức về nguồn lực con người trong khu vực công.